W dniach 20–23 stycznia 2026 r. dr hab. Arkadiusz Kowalski, prof. SGH, oraz rzecznik prasowy SGH Mariusz Sielski reprezentowali Szkołę Główną Handlową w Warszawie podczas Światowego Forum Ekonomicznego w Davos. Obecność ta przełożyła się na aktywne uczestnictwo w programie debat gospodarczych i politycznych towarzyszących Forum, a także na włączenie perspektywy SGH w dyskusje prowadzone w międzynarodowym gronie przedstawicieli świata polityki, biznesu i instytucji publicznych.
Należy podkreślić, że rok 2026 jest pierwszym, w którym SGH wzięła udział w Światowym Forum Ekonomicznym w Davos. Ma to istotne znaczenie, ponieważ Davos jest miejscem, w którym obok liderów polityki i biznesu wyraźnie obecne jest także środowisko akademickie. W dorocznych spotkaniach uczestniczą przedstawiciele czołowych uczelni, w szczególności amerykańskich. Równolegle widoczna jest aktywność uniwersytetów europejskich, rośnie także reprezentacja uczelni azjatyckich, które konsekwentnie wzmacniają międzynarodową rozpoznawalność.
Jednym z najważniejszych wkładów SGH w Światowe Forum Ekonomiczne w Davos było zaprezentowanie monografii pt. Investment Competitiveness of Poland: Attractiveness, FDI (Foreign Direct Investment – red.) and Global Value Chains (Konkurencyjność inwestycyjna Polski: atrakcyjność, BIZ (Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne – red.) i globalne łańcuchy wartości), przygotowanej pod redakcją prof. Kowalskiego przez zespół autorski w składzie: dr hab. Arkadiusz Kowalski, prof. SGH, dr hab. Andżelika Kuźnar, prof. SGH, dr hab. Eliza Przeździecka, prof. SGH, dr hab. Małgorzata Stefania Lewandowska, prof. SGH, dr Anna Dzienis, dr Artur Tomeczek oraz dr Tomasz Napiórkowski.
Prezentacja jednego z kluczowych wkładów SGH w Davos 2026 – wspomnianej już monografii – była możliwa dzięki partnerskiemu porozumieniu z gospodarzami Polish Business Hub, przy wsparciu NAWA. Prezentacja monografii w Davos miała wymiar instytucjonalny, ponieważ pozwoliła przedstawić SGH jako ośrodek analityczny zdolny do łączenia perspektywy akademickiej z potrzebami decydentów i praktyki gospodarczej. W środowisku Forum, w którym intensywnie dyskutuje się o rekonfiguracji globalnych łańcuchów wartości, bezpieczeństwie gospodarczym oraz kosztach transformacji energetycznej i cyfrowej, wnioski z publikacji stanowiły punkt odniesienia do rozmów o warunkach lokowania inwestycji w Europie Środkowej. Dla uczelni udział ten oznacza także możliwość rozwijania partnerstw, w tym projektów realizowanych wspólnie z instytucjami publicznymi i przedsiębiorstwami, co sprzyja lepszemu powiązaniu badań SGH z wyzwaniami polityk publicznych i strategii biznesowych. To także sygnał dla partnerów zagranicznych, że SGH aktywnie uczestniczy w debacie o konkurencyjności i rozwoju, oferując rzetelne dane, analizy oraz rekomendacje.
Celem monografii jest wyjaśnienie konkurencyjności inwestycyjnej Polski w powiązaniu z jej ogólną konkurencyjnością międzynarodową oraz ze zmieniającą się rolą kraju w globalnych sieciach produkcyjnych. Przez wiele lat atrakcyjność inwestycyjna Polski opisywana była przede wszystkim w kategoriach przewag kosztowych, wielkości rynku, poprawiającej się infrastruktury oraz efektu zakotwiczenia w Unii Europejskiej. Na tych fundamentach zbudowano okres szybkiej konwergencji gospodarczej, który od początku transformacji w latach 90. XX wieku przyniósł wyraźny wzrost poziomu życia oraz istotną modernizację struktury produkcji i eksportu. Monografia pokazuje jednak, że warunki rywalizacji o kapitał wchodzą w nową fazę: coraz rzadziej rozstrzyga wyłącznie relacja kosztów do jakości, a coraz częściej – zdolność kraju do zapewnienia przewidywalnego otoczenia instytucjonalnego, dostępu do energii i infrastruktury, wysokiej jakości zasobów pracy oraz możliwości trwałego włączenia inwestorów w lokalne ekosystemy innowacji i produkcji.
Autorzy proponują poszerzone rozumienie konkurencyjności inwestycyjnej. Obejmuje ono zdolność nie tylko do przyciągnięcia kapitału, lecz także do jego utrzymania oraz do takiego wykorzystania, aby inwestycje przekładały się na wzrost produktywności, transfer technologii i kompetencji, poprawę organizacji procesów, ekspansję eksportową oraz rozwój powiązań kooperacyjnych z firmami krajowymi. Istotnym elementem tej perspektywy jest podkreślenie, że korzyści z BIZ nie mają charakteru automatycznego. Ich skala i trwałość zależą od jakości instytucji, kapitału ludzkiego, sprawności administracji, infrastruktury materialnej i cyfrowej oraz zdolności przedsiębiorstw krajowych do absorpcji nowych technologii i standardów.
W tym kontekście monografia przypomina o skali polskiego sukcesu rozwojowego. Od momentu przystąpienia do UE Polska odnotowała wyraźną poprawę poziomu dochodu na mieszkańca i stopniowo zbliżała się do średniej unijnej. Wzrostowi sprzyjały zarówno czynniki wewnętrzne (stabilizacja makroekonomiczna, rozwój sektora prywatnego, modernizacja infrastruktury), jak i czynniki zewnętrzne, wśród których istotne miejsce zajmował napływ BIZ. Inwestycje te zwiększały moce produkcyjne, podnosiły standardy zarządzania, ułatwiały wejście do sieci eksportowych oraz wzmacniały powiązania Polski z europejskimi łańcuchami produkcji.
Jednocześnie autorzy wskazują, że Polska wchodzi w etap, w którym dotychczasowy model rozwojowy wymaga korekt. Z jednej strony, skala zasobu BIZ w Polsce pozostaje znacząca, co potwierdza trwałe znaczenie kapitału zagranicznego w strukturze gospodarki. Z drugiej strony, relacja zasobu BIZ do PKB osiągnęła szczyt w poprzedniej dekadzie, a następnie obniżyła się, co może być interpretowane jako sygnał przechodzenia do bardziej dojrzałej fazy wzrostu oraz narastającej konkurencji o nowe projekty inwestycyjne. Zmieniają się również oczekiwania inwestorów: większe znaczenie zyskują czynniki instytucjonalne, energetyczne i regulacyjne, a mniejsze – sama przewaga kosztowa.
Monografia identyfikuje kluczowe uwarunkowania atrakcyjności inwestycyjnej Polski, w tym wyraźny postęp infrastrukturalny po przystąpieniu do UE w 2004 r., widoczny zwłaszcza w rozwoju sieci drogowej i modernizacji kolei. Poprawa infrastruktury zwiększyła efektywność logistyki, wzmocniła spójność terytorialną oraz ułatwiła rozwój regionalnych ośrodków produkcji. Autorzy podkreślają jednak, że w nowym cyklu inwestycyjnym coraz częściej ograniczeniem stają się kwestie energetyczne i przepustowość sieci, tempo procedur administracyjnych oraz długookresowa przewidywalność polityki regulacyjnej w obszarach kluczowych dla transformacji klimatycznej.
Szczególnie istotną częścią książki jest analiza uczestnictwa Polski w globalnych łańcuchach wartości. W długim horyzoncie widoczny jest wzrost stopnia integracji Polski z międzynarodową produkcją oraz odporność tego procesu po wstrząsach związanych z pandemią COVID-19. Na tle pozostałych państw Grupy Wyszehradzkiej (V4) Polska charakteryzuje się jednak niższą intensywnością uczestnictwa w Global Value Chains (GVC). Autorzy interpretują to m.in. przez pryzmat relatywnie niższego udziału zagranicznej wartości dodanej w polskim eksporcie. Analiza nie prowadzi jednak do jednoznacznie negatywnej oceny: mniejsza „importochłonność” eksportu może oznaczać większy udział krajowej wartości dodanej. Wymaga to zarazem ostrożnej interpretacji, ponieważ o miejscu w łańcuchu nie przesądza sama struktura wkładu zagranicznego, lecz również poziom technologiczny i złożoność procesów realizowanych w kraju.
W tym kontekście istotne są wnioski dotyczące pozycjonowania Polski w łańcuchach wartości. Z perspektywy powiązań „wstecz” i „w przód” (ang. backward i forward linkages) Polska w większym stopniu pełni rolę dostawcy komponentów i usług na wcześniejszych etapach produkcji niż gospodarki skoncentrowanej na montażu opartym na wysokim imporcie półproduktów. Taka pozycja nie gwarantuje jednak automatycznie awansu technologicznego. Wartość dodana i trwałość przewagi zależą od tego, czy krajowa specjalizacja przesuwa się w kierunku działalności bardziej wiedzochłonnej: inżynierii, projektowania, zaawansowanych usług biznesowych oraz badań i rozwoju, a nie jedynie wytwarzania standardowych komponentów.
Wątek jakości inwestycji pogłębia rozdział poświęcony obecności inwestorów amerykańskich. Autorzy podkreślają znaczenie rozróżnienia między krajem rezydencji podmiotu inwestującego a krajem inwestora ostatecznego, co w praktyce zmienia obraz struktury BIZ w Polsce i ogranicza rolę krajów pośredniczących. W tej perspektywie USA jawią się jako jeden z najważniejszych inwestorów w Polsce. Równocześnie analiza sektorowa wskazuje na wzrost znaczenia działalności związanej z oprogramowaniem i usługami ICT (Information and Communication Technologies) wśród firm amerykańskich funkcjonujących w Polsce. Jest to istotne dla dyskusji o przesuwaniu się części napływu BIZ w stronę działalności bardziej zaawansowanej i o wyższej wartości dodanej.
Osią całej monografii pozostaje pytanie o to, w jakim stopniu inwestycje zagraniczne przekładają się na trwałe korzyści dla gospodarki krajowej. Autorzy podkreślają, że efekty spillover – rozumiane jako transfer technologii, know-how, standardów organizacyjnych czy jakościowych – zależą od istnienia realnych powiązań z otoczeniem krajowym. Jeżeli przedsiębiorstwa krajowe nie są w stanie wejść do łańcuchów dostaw inwestorów, brakuje mechanizmów współpracy z sektorem nauki, a polityki publiczne nie wspierają podnoszenia kompetencji i zdolności innowacyjnych, wówczas inwestycje mogą tworzyć enklawy nowoczesności o ograniczonym wpływie na resztę gospodarki. Stąd w książce wybrzmiewa postulat, aby polityka inwestycyjna była projektowana nie tylko pod kątem liczby projektów i miejsc pracy, lecz także jakości powiązań, transferu kompetencji oraz trwałości efektów rozwojowych.
Perspektywa przyszłościowa została osadzona w trzech megatrendach: zielonej transformacji, cyfryzacji oraz rosnącym znaczeniu bezpieczeństwa i technologii podwójnego zastosowania (ang. dual-use). W odniesieniu do zielonych inwestycji autorzy wskazują, że nie należy automatycznie utożsamiać ich z działalnością wysokotechnologiczną i intensywną badawczo. W skali globalnej znaczna część projektów „green” ma charakter wdrożeniowy i nie zawsze wiąże się z komponentem B+R. W konsekwencji, aby zielona fala inwestycji stała się dla Polski impulsem modernizacyjnym, konieczne jest tworzenie warunków sprzyjających lokowaniu w kraju nie tylko produkcji, lecz także inżynierii, projektowania, laboratoriów i funkcji rozwojowych.
Analogiczna logika dotyczy cyfryzacji. Polska dysponuje zasobami kompetencji ICT i przyciąga projekty w obszarze usług cyfrowych, co może wzmacniać jej pozycję regionalną. Autorzy zwracają jednak uwagę na ryzyko utrwalenia modelu, w którym kraj pełni przede wszystkim rolę zaplecza operacyjnego dla globalnych podmiotów, bez proporcjonalnego wzrostu krajowej własności intelektualnej. Bilans cyfrowej transformacji zależy zatem od zdolności do budowania własnych kompetencji technologicznych, skalowania innowacji oraz tworzenia warunków dla rozwoju przedsiębiorstw o globalnym potencjale.
Trzeci megatrend dotyczy włączenia kwestii bezpieczeństwa do polityki gospodarczej. Autorzy wskazują, że geopolityka, odporność łańcuchów dostaw, kontrola nad technologiami krytycznymi oraz rozwój technologii dual-use coraz częściej wpływają na decyzje inwestycyjne i regulacje. W takim otoczeniu atrakcyjność inwestycyjna w większym stopniu staje się funkcją strategicznej spójności polityk państwa – energetycznej, przemysłowej, innowacyjnej i obronnej – oraz zdolności do selektywnego wspierania projektów o najwyższym znaczeniu dla długookresowych zdolności gospodarki.
Ważnym elementem proponowanego podejścia są klastry oraz zagęszczanie ekosystemów współpracy. Monografia pokazuje, że inicjatywy klastrowe w Polsce w znaczącym stopniu obejmują podmioty z udziałem kapitału zagranicznego, co tworzy potencjał budowania regionalnych platform współpracy przedsiębiorstw, uczelni i instytutów badawczych. Klastry mogą pełnić funkcję mechanizmu „przekładu” ogólnych atutów kraju na atuty branżowe: dostęp do wyspecjalizowanych dostawców, infrastruktury badawczej, kompetencji oraz projektów rozwojowych. Dla inwestycji o wyższej wartości dodanej taki ekosystem bywa czynnikiem rozstrzygającym.
W rekomendacjach końcowych autorzy konsekwentnie akcentują potrzebę przesunięcia priorytetu z ilości BIZ na ich jakość. Oznacza to koncentrację na inwestycjach bardziej zaawansowanych technologicznie, sprzyjających lokowaniu funkcji B+R oraz generujących silniejsze powiązania z gospodarką krajową. Warunkiem realizacji tego celu jest poprawa jakości instytucji i przewidywalności regulacyjnej, rozwój infrastruktury energetycznej i sieciowej, wzmacnianie zdolności absorpcyjnych przedsiębiorstw krajowych oraz aktywna polityka budowania ekosystemów innowacji. Autorzy wskazują również na potrzebę rozwijania stałego systemu foresight i wczesnego ostrzegania, umożliwiającego identyfikację zmian technologicznych i przesunięć w łańcuchach wartości, zanim staną się one w pełni widoczne w danych historycznych. W warunkach nakładających się kryzysów i dynamicznych zmian regulacyjnych takie podejście ma znaczenie nie tylko analityczne, lecz także operacyjne.
Obraz wyłaniający się z monografii jest zatem złożony. Polska dysponuje znaczącymi atutami, potwierdzonymi wieloletnim napływem BIZ i głęboką integracją z europejską gospodarką, ale jednocześnie stoi przed koniecznością modernizacji modelu konkurencyjności inwestycyjnej. W nowym otoczeniu gospodarczym, regulacyjnym i geopolitycznym przewaga będzie zależała w coraz większym stopniu od jakości instytucji, dostępności energii, zdolności technologicznych oraz umiejętności budowania trwałych efektów spillover. Kierunek ten oznacza odejście od krótkookresowego mierzenia sukcesu liczbą projektów na rzecz długookresowego wzmacniania zdolności gospodarki do tworzenia i zatrzymywania wartości dodanej.
DR HAB. ARKADIUSZ KOWALSKI, prof. SGH, wicedyrektor Instytutu Gospodarki Światowej, Kolegium Gospodarki Światowej SGH
Wersja elektroniczna publikacji [Kowalski A.M. (Editor). Investment Competitiveness of Poland: Attractiveness, FDI and Global Value Chains. SGH Publishing House, Warsaw 2026] jest dostępna pod adresem: https://doi.org/10.33119/978-83-8030-776-6_2026
FOT. MARIUSZ SIELSKI, SGH
