Integracja uchodźców w szkolnictwie wyższym – dobre praktyki uczelni CIVICA

17.03.2026

na zdjęciu osoby siedzące przy stole i rozmawiające

CIVICA Inclusiveness Workshop to jedno z najważniejszych działań aliansu Uniwersytetów Europejskich CIVICA w wymiarze społecznej odpowiedzialności oraz inkluzywności w jak najszerszym rozumieniu.

Każdy warsztat jest poświęcony konkretnemu zagadnieniu, np. warsztaty, które w 2023 r. zorganizował Uniwersytet Bocconiego (Włochy), były poświęcone dostosowaniu kształcenia do potrzeb osób z niepełnosprawnością oraz uwzględnieniu neuroróżnorodności w działaniu uczelni. W tym roku alians zorganizował dwa warsztaty CIVICA Inclusiveness Workshop: w Sciences Po (Francja) 20–21 listopada 2025 r. na temat „Support activities for refugee learners”, dotyczący działań uczelni na rzecz uchodźców i edukacji dla uchodźców, oraz w Stockholm School of Economics (SSE) (Szwecja) 4–5 grudnia 2025 r. na temat „Inclusive classroom training”, poświęcony uwzględnieniu inkluzyjności w dydaktyce.

WORKSHOP W PARYŻU

Nie ulega wątpliwości, że edukacja dla uchodźców jest szansą, kluczem ku skutecznej integracji społecznej i fundamentem do budowania przyszłości w nowej wspólnocie, w nowym kraju. Doświadczenia francuskie, zaprezentowanie przez Sciences Po, pokazują ewolucję systemu wsparcia uchodźców – od natychmiastowej reakcji i uruchomienia doraźnych programów typu emergency actions dla uchodźców z Syrii w czasie kryzysu migracyjnego w 2015 r. do wielowymiarowego systemu wsparcia i zróżnicowanych programów, finansowanych zarówno przez rząd i organizacje publiczne, jak i przez fundację Sciences Po oraz ze środków uczelni i jej darczyńców. Jak podkreśla Wysoki komisarz Narodów Zjednoczonych ds. uchodźców (UNHCR), wspólnota globalna dostrzega pozytywny wpływ poziomu edukacji i możliwości edukacyjnych na sukces w integracji społecznej i ekonomicznej uchodźców, dlatego celem ONZ jest zwiększenie osób zaangażowanych w szkolnictwo wyższe do 15% do 2030 r. Postulat włączenia w programy edukacyjne – także na poziomie wyższym – uchodźców znajduje potwierdzenie w projekcie „Strategii Rozwoju Polski do 2013 r.”. Oznacza to, że po kryzysie masowego napływu uchodźców z Ukrainy od 2022 r. polskie szkolnictwo wyższe także powinno zastanowić się nad ofertą i „polityką otwartych drzwi” w systemie, który poza formalnościami wynikającymi z ustawy de facto nie uwzględnia potrzeb tej grupy, lecz utożsamia ją ze studentami cudzoziemcami¹.

DOBRE PRAKTYKI SCIENCES PO, FRANCJA

Przez dziesięć lat Sciences Po uruchomiło i zrealizowało wiele różnych inicjatyw dla uchodźców, zarówno studentów, jak i naukowców (historia została ukazana na rys. 1). Natomiast nadrzędna pozostaje zasada równego traktowania w kwestiach merytorycznych i priorytet wysokiej jakości kształcenia w uczelni, co wyklucza przyjęcie na studia regularne ze względów humanitarnych osób nieodpowiadających poziomem i nieposiadających odpowiednich kompetencji czy wyników w nauce, gdyż nauka na poziomie wyższym nie może być traktowana jako element pomocy społecznej. Pełniąc rolę społeczną, uczelnia może jednak i powinna tworzyć różne oferty i programy, skierowane na integrację osób z doświadczeniem uchodźczym we francuskim społeczeństwie, w szczególności wspierając młodych uchodźców w ich adaptacji i rozwoju zawodowym oraz tworząc szerokie możliwości do budowania profilu kompetencji w nowym kraju.

Działania na rzecz uchodźców leżą w gestii wiceprezydenta ds. życia studenckiego i rozwoju są realizowane przez różne jednostki, ale mają konkretnych liderów. W Sciences Po działa także organizacja studencka Sciences Po Refugee Help.

Obecnie Sciences Po realizuje następujące programy na rzecz uchodźców:

I. Programy uczelniane realizowane przez Sciences Po

Certyfikat zawodowy dla młodych uchodźców (Certificat Professionnel pour Jeunes Réfugiés) – uruchomiony w 2018 r. dwuletni program kształcenia, mający na celu integrację młodych uchodźców w społeczeństwie francuskim oraz kształtowanie wiedzy i umiejętności w zakresie nauk społecznych (np. geopolityka, dyplomacja francuska itd.). Program jest tworzony „na miarę” ze względu na grupę słuchaczy. Wymogiem dla przystąpienia do programu jest posiadanie statusu uchodźcy we Francji, znajomość języka francuskiego na poziomie B1, wiek 18–28 lat, chęć i otwartość do nauki. Słuchacze otrzymują stypendium przez 24 miesiące, udział w programie, wsparcie w zakwaterowaniu oraz inną dodatkową pomoc rzeczową i finansową. Jednym z elementów programu jest integracja z otoczeniem społeczno-gospodarczym, co obejmuje staże, mentoring, a także wizyty w firmach partnerskich.
Fundusz stypendialny dla studentów-uchodźców (Fonds pour l’Exil) – dla studentów studiów magisterskich posiadających status uchodźcy we Francji.
Program MasterCard Foundation i Sciences Po dla utalentowanych studentów (2026–2028) oraz partnerstwo z Education Above All and MoFA (Campus France) na lata 2026–2029.
Global Visiting Faculty Program (od 2021 r.) – program otwarty dla wszystkich, w naukach społecznych (jeden semestr).
Sciences Po Paris Visiting Fellowship Program – nowy program uruchomiony w 2025 r. dla naukowców ze Stanów Zjednoczonych (jeden semestr).

II. Programy ogólnokrajowe, środowiskowe, realizowane w uczelni

Program DU Passerelle w ramach Sieci na rzecz migrantów w szkolnictwie wyższym (Réseau MEnS –Migrants dans l’Enseignement Supérieur) – roczny program typu „bridge diploma” mający na celu przygotowanie studentów do studiów magisterskich.
Program UNIV’R (University Corridors – Supporting Refugee Learners in Higher Education) – program wsparcia osób uczących się z doświadczeniem uchodźczym, realizowany we współpracy z UNHCR France i Sieci uniwersytetów frankofońskich (AUF), na odbycie dwuletnich studiów magisterskich w języku francuskim i angielskim we Francji (od 2022 r.).
Program PAUSE dla naukowców-uchodźców (od 2017 r.) – realizowany i finansowany przez Collège de France we współpracy z czteroma ministerstwami Francji – Szkolnictwa Wyższego i Nauki, Spraw Wewnętrznych, Spraw Zagranicznych oraz ds. Kultury i Sztuki – jeden rok, z możliwością przedłużenia jednorazowo.

Dodatkowo UNHCR oferuje programy online skierowane do uchodźców oraz organizacji przyjmujących, np. program UNISTAR – szkolenie online dla pracowników i studentów uczelni we wspieraniu studentów-uchodźców oraz budowaniu polityki inkluzywności i różnorodności na kampusie.

Tabela z informacjami na temat programów

WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ

Warsztat w Sciences Po zgromadził przedstawicieli uczelni zrzeszonych w aliansie CIVICA oraz partnerów ukraińskich, dając im możliwość wymiany doświadczeń poszczególnych uczelni i krajów w zakresie programów wspierających uchodźców w szkolnictwie wyższym oraz budowania zróżnicowanych ścieżek edukacyjnych i zawodowych. Dyskutowano także o roli uczelni w integracji społecznej uchodźców w kraju przyjmującym, w tym na nowym dla nich rynku pracy. Miałam zaszczyt reprezentować SGH na tym szkoleniu i podzielić się perspektywą polskiego środowiska akademickiego we wspieraniu uchodźców ukraińskich i ich integracji. Podczas warsztatów pojawił się postulat pogłębienia współpracy i działań w ramach CIVICA na rzecz studentów i naukowców z doświadczeniem uchodźczym. Być może te działania pojawią się już w nowej edycji CIVICA. Biorąc pod uwagę globalne ryzyka migracji wymuszonej oraz ryzyko wzrostu liczby uchodźców w Europie, uczelnie poprzez edukację mają z pewnością dużo możliwości, by stworzyć bezpieczne, wspierające, przyjazne przestrzenie dla osób szukających nowego początku – i powinniśmy być na to przygotowani.