Dekolonizacja studiów o niepełnosprawności: relacja z sympozjum na Uniwersytecie Waszyngtońskim
W dniach 22–27 lutego 2026 r., dzięki wsparciu programu Regionalna Inicjatywa Doskonałości, miałam przyjemność uczestniczyć w sympozjum „Decolonizing Disability Studies through Global and Local Theory” (Dekolonizacja studiów nad niepełnosprawnością poprzez teorię globalną i lokalną). Wydarzenie, które odbyło się w Simpson Center for the Humanities na Uniwersytecie Waszyngtońskim w Seattle, stało się platformą wymiany myśli między badaczami z najdalszych zakątków świata.
Sympozjum miało charakter elitarny i kameralny, a jednocześnie prawdziwie globalny. Zgromadziło ekspertów m.in. z USA, Tajwanu, Zimbabwe, Chin, Indii, Jamajki, Węgier oraz Polski. Głównym celem spotkania było wypracowanie nowych modeli współpracy oraz krytyczna refleksja nad współczesnymi paradygmatami badań nad niepełnosprawnością.
Przez pięć intensywnych dni uczestnicy mierzyli się z wyzwaniem dekonstrukcji dominujących, anglo-amerykańskich modeli niepełnosprawności. Inicjatywa prof. Stephena Meyersa stanowiła bezpośrednią odpowiedź na potrzebę odejścia od eurocentryzmu na rzecz teorii silniej zakorzenionych w lokalnych kontekstach, zwłaszcza tych wywodzących się z Globalnego Południa i regionów peryferyjnych.
Niezwykle cennym aspektem spotkania było zderzenie teorii z praktyką polityczną. W sympozjum uczestniczył członek Komitetu ONZ ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami, co pozwoliło osadzić akademickie dyskusje w samym centrum debaty o prawach człowieka toczonej na forum międzynarodowym.
Warsztatowa intensywność
Formuła wydarzenia sprzyjała pogłębionej pracy intelektualnej. Każdy z uczestników prezentował swój artykuł, który poddawany był szczegółowej krytyce ze strony wyznaczonych respondentów i pozostałych badaczy. Program dopełnił wykład otwarty poświęcony sytuacji na Tajwanie, zajęcia ze studentami kursu Disability in Comparative & Global Perspectives oraz spotkania z kadrą naukową i doktorantami Uniwersytetu Waszyngtońskiego. Dzięki temu dialog objął całą lokalną społeczność akademicką.
Od Afryki po Karaiby: bogactwo wątków
Podczas sesji tematycznych poruszano niezwykle różnorodne zagadnienia:
• ewolucję tożsamości rodziców osób z niepełnosprawnościami w Chinach;
• napięcia między tożsamością rdzenną a spuścizną postkolonialną na Tajwanie;
• tworzenie inkluzywnych przestrzeni akademickich w Indiach;
• afrykańskie ontologie relacyjne (Unhu/Ubuntu) jako fundament dekolonialnych teorii;
• oddolne modele wsparcia w krajach karaibskich.
Wspólnie z dr. Gaborem Petrim z Central European University zaprezentowaliśmy artykuł pt. „White But Not Quite – What Can East-European Disability Studies Teach Us”
W naszym wystąpieniu podjęliśmy próbę zdefiniowania miejsca Europy Środkowo-Wschodniej w globalnej produkcji wiedzy o niepełnosprawności. Analizowaliśmy, jak dyskursy oparte na konwencji ONZ i zachodnim modelu społecznym są w naszym regionie postrzegane jako atrakcyjne, a jednocześnie kulturowo obce. Wskazaliśmy również, w jaki sposób doświadczenie transformacji ustrojowej, europeizacji oraz ostatnich procesów politycznych w Polsce i na Węgrzech obnaża ograniczenia „uniwersalnych” teorii tworzonych na Zachodzie.
Budowanie sieci współpracy
Sympozjum nie kończy się wraz z zamknięciem obrad. Jego wymiernym efektem będzie specjalne wydanie jednego z wiodących czasopism naukowych z zakresu disability studies, nad którym już rozpoczęliśmy prace. Podczas spotkania w Seattle zarysowały się także plany budowy stałej sieci badawczej oraz zacieśnienia współpracy z instytucjami ONZ, co otwiera nowe perspektywy dla rozwoju tej dyscypliny naukowej również na naszej uczelni.
