Można zapewnić, ale nie trzeba zagwarantować – tak w największym skrócie brzmiałaby odpowiedź na pytanie, na ile istniejące przepisy i rozwiązania zobowiązują samorządy do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami prawa do niezależnego życia. Prezentujemy podsumowanie wyników projektu na temat mieszkalnictwa wspomaganego.
W sierpniu dobiegł końca roczny projekt badawczy pt. „Lokator czy podopieczny? Analiza uwarunkowań rozwoju mieszkalnictwa wspomaganego w Polsce jako realizacji Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami”, zrealizowany przez SGH i Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami. Jego głównym celem było rozpoznanie, w jakim stopniu obecne w Polsce formy mieszkalnictwa wspomaganego umożliwiają osobom z niepełnosprawnościami prowadzenie niezależnego życia (zgodnie z art. 19 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych). Całość działań była finansowana ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
Projekt był realizowany zgodnie z konwencyjną zasadą „nic o nas bez nas”, czyli zarówno w składzie zespołu badawczego realizującego badanie, jak i w puli rozmówców były osoby z niepełnosprawnościami. Analogicznie do częstszego w SGH łączenia teorii z biznesową praktyką tu konfrontowano perspektywę akademicką z doświadczeniem samego środowiska osób z niepełnosprawnościami.
Badanie poza analizą dostępnej literatury, regulacji prawnych oraz dokumentów strategicznych obejmowało studia przypadku w pięciu celowo dobranych samorządach (Gdańsk, Łódź, Ciechanów, Zamość, Tarnów). Główny wniosek badawczy jest taki oto, że obecne rozwiązania pozwalają zapewnić, ale nie gwarantują dostępu do mieszkalnictwa wspomaganego osobom z niepełnosprawnościami. By zmienić tą sytuację, wskazano kilka rekomendacji.
Ta najbardziej ogólna ma uniwersalny charakter i nie ogranicza się tylko do niepełnosprawności. Zakłada bowiem, że to człowiek i jego potrzeby, a nie ograniczenia i możliwości istniejących instytucji, powinien być w centrum planowanych rozwiązań. W przypadku osób z niepełnosprawnościami oznacza to konieczność zbudowania sieci usług środowiskowych powiązanych ze sobą, np. w oparciu o centra usług społecznych. Fundamentalnym elementem tej sieci byłaby asystencja osobista.
Rekomendacją praktyczną jest zwiększenie adaptacji do potrzeb osób z niepełnosprawnościami już istniejących mieszkań. Chodziłoby o inwestowanie i adaptowanie przestrzeni, w której już ludzie mieszkają, zostawiając specjalistyczne mieszkania wspomagane jako ważny element całego systemu, ale skierowany przede wszystkim do osób wymagających najbardziej intensywnego wsparcia.
Wreszcie, co nawiązuje do pierwszej rekomendacji, należałoby oferować różne opcje mieszkaniowe i usługowe możliwie elastycznie, jako pewien wachlarz możliwości do wyboru i decyzji osoby z niepełnosprawnością, a nie z góry zdefiniowany i przypisany do danego mieszkania pakiet usług i obowiązków. Zainteresowanych zapoznaniem się z pełnymi wynikami odsyłamy do lektury raportu – poniżej w załączniku.
