„Nobel z ekonomii” 2026 dla Roberta E. Halla i Michaela Woodforda za stabilizację makroekonomiczną

Tegoroczni laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych opracowali nowe modele makroekonomiczne, które znacznie zwiększyły nasze możliwości w zakresie prowadzenia skutecznej polityki stabilizacyjnej. W oparciu o te modele odpowiednio dobrane środki polityki fiskalnej i monetarnej mogą złagodzić wahania koniunktury gospodarczej.

„Gospodarka charakteryzuje się naprzemiennymi okresami spowolnienia i ożywienia. Odkąd prawie sto lat temu ekonomista John Maynard Keynes przedstawił swoje teorie, polityka stabilizacyjna odgrywa ważną rolę w przeciwdziałaniu tym wahaniom. W okresach recesji gospodarkę stymuluje się poprzez obniżanie stóp procentowych i zwiększanie deficytu budżetowego, natomiast w celu spowolnienia dynamicznie rozwijającej się gospodarki należy podjąć działania odwrotne.

W czasie kryzysów naftowych w latach 70. wydawało się wszelako, że modele keynesowskie, określające, kiedy i w jaki sposób należy wdrażać środki, przestały działać. Nie doprowadziły one do zmniejszenia bezrobocia, a zamiast tego spowodowały niekontrolowaną inflację. Zachód doświadczył dekady niskiego wzrostu gospodarczego, wysokiego bezrobocia i wysokiej inflacji. Wiele osób uważało, że polityka stabilizacyjna przyniosła więcej szkody niż pożytku i że należy ją porzucić” – czytamy w komunikacie prasowym opublikowanym przez Komitet Noblowski.

Robert E. Hall i Michael Woodford wykazali, w jaki sposób można przebudować modele ekonomiczne, żeby ożywić politykę stabilizacyjną. Zamiast opierać modele na statystycznych powiązaniach między zmiennymi makroekonomicznymi, takimi jak inflacja, produkcja i konsumpcja, postanowili zbudować je w oparciu o podstawy mikroekonomiczne. Obejmuje to zrozumienie tego, w jaki sposób ogół poszczególnych gospodarstw domowych i przedsiębiorstw wpływa na gospodarkę poprzez swoje działania – podał Komitet Noblowski.

Kluczowym elementem tych modeli jest założenie, że gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa podejmują decyzje dotyczące oszczędności lub cen produktów z wyprzedzeniem. Gdy rządy i banki centralne komunikują swoje plany dotyczące polityki gospodarczej, mogą wpływać na tę wizję przyszłości i kierować gospodarkę we właściwym kierunku. Od momentu wprowadzenia nowych modeli okazały się one niezwykle pomocne w radzeniu sobie z dotykającymi nas spowolnieniami gospodarczymi.

„Praca laureatów zapewniła nam stabilne podstawy teoretyczne dla modeli, z których obecnie korzystają banki centralne i rządy na całym świecie. Dzięki nim jesteśmy lepiej przygotowani do radzenia sobie ze wstrząsami gospodarczymi, takimi jak kryzysy energetyczne czy nagłe zmiany w poziomie konsumpcji gospodarstw domowych” – powiedział John Hassler, przewodniczący Komitetu ds. Nagrody w dziedzinie nauk ekonomicznych.

Przyznanie tzw. Nobla z ekonomii kończy co roku sezon noblowski. Nagroda w dziedzinie nauk ekonomicznych jest przyznawana przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk, według tych samych zasad, co Nagrody Nobla przyznawane od 1901 r. Laureaci wyróżnienia za działalność w sferze ekonomii – podobnie jak nagrodzeni z innych dziedzin – otrzymują nagrodę z rąk króla Szwecji na wspólnej uroczystości 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla.

Prof. dr hab. Elżbieta Mączyńska, honorowa prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego (PTE), zawodowo związana z SGH:

„Tegoroczne prognozy dotyczące obszaru działalności badawczej laureatów Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych okazały się trafne, ponieważ nagrodzeni zajmują się sferą bankowości i finansów. Profesor Woodford jest autorem podręcznika „Interest and Prices: Foundations of a Theory of Monetary Policy”, który stanowi swego rodzaju drogowskaz polityki pieniężnej. Jego dorobek naukowy wpisuje się w analizy neokeynesizmu, gdyż porusza problematykę lepkości cen i wywołanych tym zjawiskiem zaburzeń na rynku. Keynes pokazywał, że rynek nie zawsze reaguje natychmiast na zmiany popytu i podaży, lecz istnienie lepkości cen wykazał w sposób intuicyjny. Z kolei Michael Woodford matematycznie udowodnił, że to zjawisko zachodzi w gospodarce.

Hipoteza błądzenia losowego profesora Halla pokazuje, że zmiany w konsumpcji są nieprzewidywalne, a gospodarstwa domowe reagują jedynie na szoki, co poniekąd wpisuje się w koncepcję lepkości cen. Wiąże się to również z teorią dochodu permanentnego (Miltona) Friedmana – decyzje uczestników rynku, a szczególnie te dotyczące zmiany zachowań konsumpcyjnych nie są podejmowane natychmiast. Hall pokazuje to również na przykładzie rynku pracy, który wraca do równowagi dopiero po czasie. 

Cieszy mnie fakt, że tegorocznymi laureatami zostali Robert E. Halla i Michael Woodford. Prace obydwu ekonomistów są cenne, ponieważ łączą wyniki badań ekonomii neoklasycznej z mikroekonomią i modelowaniem matematycznym. Nagrodzenie tych dwóch badaczy daje szansę na lepsze odwzorowanie rzeczywistości gospodarczej niż w modelach neoklasycznych, gdyż dostarczyli oni potrzebnych narzędzi do uwzględniania w nich dorobku mikroekonomii. Będzie to sprzyjało rozwojowi badań dotyczących wpływu zachowań mikroekonomicznych na sytuację makroekonomiczną, czego skutkiem może być skuteczniejsze przekładanie się wyników badań na praktykę". 

Kilka faktów o Nagrodzie Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych

Fundator Nagrody Nobla, Alfred Nobel (1833–1896) nie ustanowił w swoim testamencie nagrody z ekonomii. Jest to Nagroda Banku Szwecji w dziedzinie nauk ekonomicznych dla uczczenia pamięci Alfreda Nobla (ang. The Bank of Sweden Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel). Ufundował ją w 1968 r. szwedzki bank centralny (Sveriges Riskbank) z okazji 300-lecia swojego istnienia, a Komitet do spraw Nagrody Nobla wyraził zgodę na tę inicjatywę i od 1969 r. Królewska Szwedzka Akademia Nauk systematycznie takie wyróżnienie przyznaje. 

Jest to najbardziej prestiżowa na świecie nagroda, jaką może otrzymać ekonomista. Pierwszą nagrodę w dziedzinie nauk ekonomicznych otrzymali w 1969 r. Ragnar Frisch i Jan Tinbergen.

Liczba nagród w dziedzinie nauk ekonomicznych w latach 1969–2025
Od 1969 r. przyznano 58 nagród w dziedzinie nauk ekonomicznych, przy czym 26 nagród przyznano tylko jednemu laureatowi, 20 nagród zostało przyznanych wspólnie dwóm laureatom, a 11 nagród – trzem laureatom. W latach 1969–2025 nagrodzono w sumie 101 osób. Lista wszystkich laureatów.

Do tej pory Nagrodę Banku Szwecji w dziedzinie nauk ekonomicznych otrzymały trzy kobiety. Pierwszą laureatką została w 2009 r. Elinor Ostrom – amerykańska ekonomistka specjalizująca się w ekonomii politycznej, która otrzymała nagrodę za „analizę ekonomicznych aspektów rządzenia, szczególnie przez wspólnoty” (wspólnie z Oliverem Williamsonem – amerykańskim ekonomistą, znanym autorem prac na temat ekonomii kosztów transakcyjnych, który otrzymał nagrodę za „analizę właściwych sposobów organizacji transakcji, uwzględniającą w szczególności problem wyznaczania granic przedsiębiorstwa”). W 2019 r. nagrodę tę otrzymała Esther Duflo – francusko-amerykańska specjalistka od ekonomii eksperymentalnej, która jest również najmłodszą laureatką w dziedzinie nauk ekonomicznych (miała niespełna 47 lat, gdy została nagrodzona). Duflo otrzymała nagrodę wspólnie z Abhijitem Banerjeem i Michaelem Kremerem za eksperymentalne podejście do łagodzenia ubóstwa. Komitet nagrody wskazał na praktyczne wnioski płynące z badań laureatów, m.in. o efektywności kosztowej kształcenia wyrównawczego i profilaktyki zdrowotnej, oraz o niskiej skuteczności pomocy słabo dopasowanej do lokalnego kontekstu. W 2023 r. tzw. Nobla z ekonomii dostała Claudia Goldin z Uniwersytetu Harvarda, która odkryła kluczowe czynniki wpływające na różnice między płciami na rynku pracy. 

Najstarszym zaś dotychczasowym laureatem nauk ekonomicznych jest zmarły w roku 2008 polsko-amerykański naukowiec specjalizujący się m.in. w teorii gier Leonid Hurwicz (doktor honoris causa SGH z 1994 r.), który miał 90 lat, gdy został nagrodzony w 2007 r.

Brak pośmiertnych nagród w dziedzinie nauk ekonomicznych
W dziedzinie nauk ekonomicznych nie przyznano żadnych nagród pośmiertnie. Od 1974 r. Statut Fundacji Noblowskiej stanowi, że nagroda nie może być przyznana pośmiertnie, chyba że zgon nastąpił po ogłoszeniu nagrody. Do 1974 r. Nagroda Nobla została przyznana pośmiertnie tylko dwa razy: Dagowi Hammarskjoeldowi (Pokojowa Nagroda Nobla, 1961 r.) i Erikowi Axelowi Karlfeldtowi (Literacka Nagroda Nobla, 1931 r.).

Medal
Medal w dziedzinie nauk ekonomicznych został zaprojektowany przez szwedzkiego artystę i rzeźbiarza Gunvora Svenssona-Lundqvista i przedstawia emblemat Gwiazdy Północnej Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk.

Dyplom
Każdy dyplom jest unikalnym dziełem sztuki, stworzonym przez wybitnych szwedzkich i norweskich artystów i kaligrafów.

Wysokość nagrody
Alfred Nobel pozostawił większość swojego majątku, ponad 31 mln koron szwedzkich (obecnie ok. 1,7 mld koron szwedzkich), aby przekształcić go w fundusz i zainwestować w „bezpieczne papiery wartościowe”. Dochód z inwestycji miał być „corocznie rozdzielany w formie nagród dla tych, którzy w poprzednim roku przynieśli ludzkości największą korzyść”. Wysokość nagrody została ustalona w 2026 r. na poziomie 12 mln koron szwedzkich i zostanie podzielona po połowie między dwoma laureatami.

Grafika Ill. Niklas Elmehed © Nobel Prize Outreach

Prof. Elżbieta Mączyńska przed ogłoszeniem „ekonomicznego Nobla” 2026 | Gazeta SGH