Nakładem prestiżowego wydawnictwa Routledge ukazała się monografia Tax Avoidance in Case Law. European Perspectives, pod redakcją prof. Dominika Jana Gajewskiego, w której badacze Katedry Prawa Podatkowego SGH analizują zjawisko unikaniu opodatkowania z perspektywy europejskich sądów krajowych oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).
Autorzy – dr Adam Olczyk, dr Roman Wiatrowski, dr Kamil Joński – poddali kompleksowej analizie najważniejsze linie orzecznicze poszczególnych państw UE przez pryzmat konstrukcji prawno-podatkowych wykorzystywanych do unikania opodatkowania przez podmioty działające transgranicznie. Tak kompleksowa i porównawcza analiza nie była dotychczas podejmowana w literaturze przedmiotu zarówno z perspektywy teoretycznej, jak i praktycznej (orzeczniczej).
Moment wydania publikacji jest szczególny. W 2026 r. mija dziesięć lat od wprowadzenia do polskiego systemu prawnego ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR). Dekada to wystarczająco długo, aby spojrzeć na te przepisy już nie przez pryzmat założeń, które towarzyszyły ich wprowadzeniu, ale przede wszystkim poprzez analizę tego, co rzeczywiście wydarzyło się w praktyce stosowania tej złożonej regulacji w ostatnim dziesięcioleciu. Co istotne, prezentowana monografia analizuje również konstrukcje klauzuli GAAR w innych państwach UE z perspektywy orzecznictwa sądowego poszczególnych ustawodawstw.
Monografia prezentuje również szereg innych konstrukcji prawno-podatkowych (m.in. ceny transferowe, umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania), analizując je przez pryzmat orzecznictwa poszczególnych państw UE. Pojęcia, którymi posługują się regulacje przeciwko unikaniu opodatkowania, są odniesione do rzeczywistych transakcji i decyzji gospodarczych. Dzięki temu, że rynek pozostaje nieustannie „żywy” (pojawiają się nowe struktury transakcyjne, modele faktycznego prowadzenia działalności czy sposoby finansowania) analiza orzecznictwa pozwala obserwować, jak ogólne konstrukcje prawa antyabuzywnego radzą sobie z rzeczywistością, której ustawodawca nie jest w stanie z góry szczegółowo przewidzieć.
Tax Avoidance in Case Law. European Perspectives stanowi próbę wskazania porównawczej analizy poszczególnych konstrukcji prawno-podatkowych, jak i trendów orzeczniczych w poszczególnych państwach UE. Autorzy zwracają uwagę na istotną rolę orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, które wyznacza trendy w zakresie zjawiska unikania opodatkowania, planowania podatkowego czy obejścia prawa.
Tak kompleksowa analiza orzecznictwa sądów państw unijnych powinna służyć dalszej europejskiej dyskusji nad problemem unikania opodatkowania, które ma praktyczne znaczenie tak dla interesów budżetowych poszczególnych państw, jak i dla całej Unii Europejskiej.
Publikacja obejmuje unikatową analizę porównawczą orzecznictwa Polski, Niemiec, Francji, Włoch, Holandii, Hiszpanii, Portugalii i Szwecji, a także TSUE w zakresie szeroko rozumianego zjawiska unikania opodatkowania. Perspektywa komparatystyczna pozwala dostrzec, które problemy są charakterystyczne dla polskiego systemu, a które stanowią część szerszej europejskiej dyskusji o granicach dopuszczalnego planowania podatkowego.
Publikacja wpisuje się wprost w działalność Centrum Analiz i Studiów Podatkowych SGH (CASP). Dziesięciolecie obowiązywania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania jest również tematem jednego z trzech paneli V Międzynarodowej Konferencji Podatkowej CASP, która odbędzie się 8 października 2026 r. w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Monografia oraz konferencja tworzą tym samym okazję do spojrzenia na pierwszą dekadę funkcjonowania GAAR z różnych perspektyw – naukowej, orzeczniczej i praktycznej.
Lata doświadczeń, a także perspektywa przyszłych wyzwań, otwierają przestrzeń do dalszej debaty. Pokazują, jak wiele pytań pozostaje aktualnych, a zarazem jak bardzo zmienił się kontekst, w którym na te pytania trzeba odpowiadać. Spojrzenie na doświadczenia ostatnich lat przez pryzmat orzecznictwa oraz zestawienie ich z praktyką państw europejskich unaocznia jak istotna odpowiedzialność spoczywa na sądach, które nadają konkretną treść ogólnym pojęciom regulacji antyabuzywnych i wyznaczają ich granice w konfrontacji z nieustannie zmieniającą się rzeczywistością gospodarczą.
prof. Dominik Gajewski, kierownik Katedry Prawa Podatkowego, Kolegium Ekonomiczno-Społeczne SGH
Monografia naukowa Tax Avoidance in Case Law European Perspectives ukazała się w prestiżowym Wydawnictwie Routledge (aktualnie wg wykazu MNiSW – 300 pkt) i jest efektem zakończonego projektu badawczego realizowanego w ramach projektu OPUS NCN.
Tax Avoidance in Case Law: European Perspectives - 1st Edition - Domin
Nadmienię również, że w ramach upowszechnienia wyników badań zaprezentowanych w powyższej monografii, zostałem zaproszony w kooperacji z Rotledge na wykłady: na Columbia University oraz NYU Law of School.
