Dr hab. A. Chłoń-Domińczak na OEES 2026: Musimy mądrzej myśleć o tym, jak zmiana demograficzna przełoży się na gospodarkę

pięć osób rozmawia na panelu na scenie

Europa weszła w okres, kiedy prosta dywidenda demograficzna, wynikająca z tego, że ludzi w wieku produkcyjnym przybywało, a tych ludzi, którzy korzystali ze świadczeń publicznych, czyli dzieci i osób najstarszych, przybywało wolniej, skończyła się. Żyjemy w świecie, kiedy musimy mądrzej i sensowniej myśleć o tym, jak zmiana demograficzna będzie przekładać się na gospodarkę – mówiła na tegorocznym Open Eyes Economy Summit dr hab. Agnieszka Chłon-Domińczak, prof. SGH, prorektorka ds. nauki i dyrektorka Instytutu Statystyki i Demografii.

Kanadyjski ekonomista David Foot napisał, że „demografia wyjaśnia dwie trzecie wszystkiego”. To jest moim zdaniem bardzo dobre stwierdzenie – musimy patrzeć na trendy długoterminowo – mówiła prof. Chłoń-Domińczak pierwszego dnia OEES na sesji specjalnej „Czego zabraknie polskiej gospodarce? Jak budować konkurencyjność w świecie kurczących się zasobów?”.

Przypomniała, że osób w wieku produkcyjnym będzie w Polsce ubywało, co wynika z już zaistniałych faktów, a więc tego, ile dzieci urodziło się w Polsce od początku transformacji i wciąż obserwowanej niskiej dzietności. 

„Musimy zatem zastanawiać się, w jaki sposób wykorzystywać zasoby, które mamy, ale także jak w te zasoby inwestować. Oznacza to, że powinniśmy odejść od modelu >>nauka, praca, emerytura<<, dlatego, że popyt na kompetencje bardzo szybko się zmienia. Jako uczelnie musimy raczej myśleć o tym, w jaki sposób inwestować w kompetencje młodych ludzi, którzy u nas studiują, ale także otwarcie myśleć o tym, że przez cały przebieg swojego życia będą de facto nabywać nowe kompetencje w zmieniającym się świecie” – tłumaczyła.

Ekspertka SGH nawiązała w tym kontekście do wykorzystania sztucznej inteligencji. „Dzisiaj potrzebne są nowe kompetencje związane z tym, w jaki sposób wykorzystywać nowe  narzędzia (…), żeby lepiej i produktywniej wykonywać pracę. Powinniśmy także myśleć w perspektywie przebiegu życia i starać się jak najdłużej utrzymywać przewagę i aktywność zawodową, budować kompetencje” – wskazała.

Prof. Chłoń-Domińczak zwróciła również uwagę na rolę państwa i potrzebie myślenia o polityce zdrowotnej, ale nie – jak zastrzegła – w kontekście leczenia choroby, lecz utrzymywania zdrowia, profilaktyki, rehabilitacji, traktowanych jako inwestycje w podstawowy kapitał ludzki”. „I w jakiś sposób uwalniać także czas tych, którzy potencjalnie mogą pracować, czyli tworzyć rozwiązania, które wspierają opiekę, nie tylko nad dziećmi, ale także nad seniorami, których będzie i jest coraz więcej, co staje się coraz bardziej realnym problemem” – dodała.

Badaczka zwróciła również uwagę na konieczność komunikowania społeczeństwu tego, że warto dłużej pracować. „Dzisiaj wszyscy chcą przechodzić na emeryturę jak najszybciej, bez względu na sytuację, szczególnie kobiety, co rodzi szereg kolejnych problemów” – zauważyła. Jak zaakcentowała, również przedsiębiorcy powinni myśleć o tym, w jaki sposób na nowo zarządzać, doceniać kompetencje i kapitał tych osób, które są np. w wieku 50 plus, a które są niedoceniane na rynku pracy, a także w jaki sensowny sposób służyć na rzecz rozwoju kompetencji młodych osób. „Obecnie jako uczelnie konkurujemy z pracodawcami, którzy chcą jak najszybciej ściągnąć młode osoby do pracy. Młodzi wchodzą w taką złudną pułapkę: >> idziemy do pracy, zarabiamy, dyplom jest nam niepotrzebny<<. A w dłuższej perspektywie okazuje się, że jednak dyplom daje korzyści, na które warto poczekać, warto w nie zainwestować” – zaznaczyła. Wskazała przy tym, że demografia nie powinna przeszkadzać, tylko stać się punktem odniesienia, by myśleć o tym, jak inwestować społecznie, jak inwestować w kapitał ludzki, jak inwestować w ludzi.

Pytana podczas panelu o nową rzeczywistość i jak uczelnie winny sobie radzić w sytuacji, gdy młodych ubywa, a przybywa osób starszych, demografka odparła: 

„Uczelnia przestaje być tylko miejscem kształcenia i kształtowania młodych osób, chociaż nadal nim jest, natomiast tych młodych, co wiemy z projekcji demograficznych, będzie coraz mniej. To także oznacza, że jesteśmy i powinniśmy być w coraz większym stopniu miejscem, które oferuje rozwój kompetencji osobom dorosłym w całym przebiegu ich życia. Nie tylko w formule studiów podyplomowych, bo ta formuła też zaczyna się powoli wyczerpywać, ale także kształcenia modułowego, budowania mikropoświadczeń i podobnych ofert”.

Prof. Chłoń-Domińczak posłużyła się przykładem wspólnie przygotowanego z Google programu. 

„Szykujemy czwartą edycję programu kształcenia >>Umiejętności Jutra: AI<<, w którym oferujemy pięciotygodniowy kurs na temat tego, w jaki sposób wykorzystywać sztuczną inteligencję. Kurs adresowany jest głównie do małych i średnich przedsiębiorstw, ale także szerzej. Przez kurs już przeszło ok. 60 tys. osób, które zdobyły certyfikat Umiejętności Jutra: AI. Okazuje się, że popyt przekroczył nasze najśmielsze oczekiwania” – podkreśliła prorektorka SGH. I dodała, że tego typu formy kształcenia, z dużą elastycznością i możliwościami indywidualnego podejścia odbiorców w trakcie przebiegu ich życia, nie tylko za młodu, są bardzo ważne i potrzebne.

Na koniec ekspertka zwróciła uwagę, że powinniśmy zastanawiać się nad tym, w jak najbardziej sensowny sposób „tworzyć rozwiązania, które uwalniają czas: poświęcony na zajęcia związane z tym, co robimy w domu, ale także na opiekę nad osobami starszymi, bo to się staje coraz większym wyzwaniem”.

Według prof. Chłoń-Domińczak ważnym aspektem myślenia o przyszłości gospodarki jest także kwestia polityki migracyjnej i tego, w jaki sposób rynek pracy i społeczeństwo mogą korzystać zarówno z potencjału migrantów, ale także odpowiedniej integracji migrantów. „Dzisiaj widzimy, że rynek pracy w Polsce w coraz większym stopniu bazuje na cudzoziemcach, nie tylko z Ukrainy. Mamy bardzo dynamicznie rosnącą liczbę migrantów z Ameryki Południowej – ok. 20 tys. obywateli Kolumbii pracujących w Polsce. Ale to oznacza, że musimy także odpowiednio budować politykę wspierającą integrację tych osób, uznawać ich kompetencje, edukować dzieci w szkołach itd. Jest to warunkiem stabilnej w długim okresie polityki państwa” – oceniła.