Umowa o handlu i współpracy między UE a Zjednoczonym Królestwem (TCA) – interesy i rekomendacje z perspektywy Polski
W dniu 27 października 2025 r. w SGH odbyło się seminarium naukowe pt. „Pierwszy przegląd Umowy o handlu i współpracy UE–Wielka Brytania: ocena relacji, interesy i rekomendacje z perspektywy Polski”, którego celem było zarysowanie priorytetów Polski i Europy Środkowej w związku ze zbliżającym się przeglądem tej umowy w 2026 r. oraz negocjacjami na temat wdrożenia nowego Partnerstwa Strategicznego UE–Wielka Brytania z maja 2025 r., które wyznaczy ramy współpracy gospodarczej, energetycznej i bezpieczeństwa na kolejną dekadę.
W seminarium oprócz licznych gości spoza SGH, w tym zagranicznych, wzięli udział pracownicy naukowi SGH, w tym dyrektorka Instytutu Międzynarodowej Polityki Gospodarczej dr hab. Ewelina Szczech-Pietkiewicz, prof. SGH, która otworzyła seminarium, a także dziekan Kolegium Gospodarki Światowej SGH prof. dr hab. Mariusz Próchniak. W seminarium aktywnie uczestniczyli także studenci SGH, w tym z SKN Geopolityki i Strategii.
Wystąpienie inauguracyjne wygłosił prof. Aleks Szczerbiak, dziekan Szkoły Prawa, Nauk Politycznych i Socjologii na Uniwersytecie Sussex w Brighton. Profesor jest jednym z czołowych specjalistów w Wielkiej Brytanii od polskiej polityki i relacji polsko-brytyjskich. Wraz z Paulem Taggartem położył też podwaliny pod systematyczne akademickie studia nad eurosceptycyzmem (w ramach European Parties Elections and Referendums Network). W ostatnich latach zajmował się także problematyką sprawiedliwości w procesach tranzycji. Jest autorem poczytnego „The Polish Polictics Blog”. Jego wystąpienie zatytułowane „Polsko-brytyjskie relacje po brexicie: bilans i perspektywy na przyszłość” przybrało formułę okrągłego stołu i koncentrowało się na odpowiedzi na najbardziej istotne pytania dotyczące dalszego rozwoju relacji unijno-brytyjskich. Profesor przedstawił swoje refleksje i oceny, w jakim zakresie brexit można uznać za sukces czy porażkę Zjednoczonego Królestwa, na ile wzmocnił on ruchy populistyczne (m.in. związane z eurosceptykiem Nigelem Farage’em) oraz jak wpłynął na relacje tego państwa z Polską. Po wystąpieniu prof. Szczerbiaka nastąpiła dyskusja z udziałem uczestników seminarium. Wśród omówionych zagadnień pojawiły się również pytania o rolę przeglądu TCA w odbudowie zaufania gospodarczego i o znaczenie Partnerstwa Strategicznego UE–Wielka Brytania dla utrzymania równowagi między otwartością a bezpieczeństwem ekonomicznym.
Pierwszy panel, moderowany przez prof. Wojciecha Lewandowskiego (UW), poświęcono kwestiom ekonomicznym i handlowym. W dyskusji udział wzięli David Henig, dyrektor Programu Brytyjskiego w European Centre for International Political Economy, dr Angelina Stokłosa z Akademii Wymiaru Sprawiedliwości oraz dr Tomasz Wiśniewski, współorganizator seminarium (SGH).
Dr Stokłosa wskazała, że z perspektywy Polski przegląd TCA to nie tylko techniczna aktualizacja porozumienia, lecz także szansa na jego modernizację w kluczowych obszarach – energii, technologii cyfrowych i zielonej transformacji. Podkreśliła potrzebę redukcji barier pozataryfowych, ułatwienia inwestycji i rozwoju wspólnych projektów w dziedzinie energii odnawialnej, offshore wind i technologii wodorowych. Zaproponowała także rozszerzenie dialogu regulacyjnego i powrót do zasady wzajemnego uznawania certyfikacji produktów, co wzmocniłoby pozycję polskich eksporterów na rynku brytyjskim.
David Henig odniósł się do kontekstu europejskiego bezpieczeństwa gospodarczego, podkreślając, że zarówno UE, jak i Wielka Brytania muszą myśleć o konkurencyjności kontynentu jako całości. Zwrócił uwagę na znaczenie usprawnienia łańcuchów dostaw, zintegrowanego rynku energii i powiązań przemysłowych dla siły ekonomicznej Europy. Postulował większą współpracę w ramach systemu ETS (Europejskiego Systemu Handlu Emisjami – red.) oraz rozważenie powrotu Wielkiej Brytanii do jednolitego rynku energii. Wskazał także na konieczność pogłębienia dialogu UE–Wielka Brytania o bezpieczeństwie gospodarczym i przemysłowym w obliczu rywalizacji z USA i Chinami.
Dr Wiśniewski podkreślił, że Polska wykazywała się dotychczas, pomimo brexitu, istotnie dodatnim bilansem hand-
lowym z Wielką Brytanią. Wskazał przy tym w szczególności na widoczną przewagę komparatywną Polski w eksporcie żywności, co sugeruje, że dla polskiej gospodarki kluczowe w procesie przeglądu TCA powinno być podniesienie kwestii ułatwień handlowych w tym obszarze (m.in. znoszenie barier fitosanitarnych). Zwrócił przy tym uwagę, że Wielka Brytania jest kluczowym partnerem handlowym (eksportowym) dla Polski, więc przegląd TCA jest ważnym zagadnieniem z polskiej perspektywy. Ponadto wyjaśnił, że o ile Polska może nie wydawać się kluczowym partnerem handlowym Wielkiej Brytanii, o tyle jest ona istotnym partnerem gospodarczym, w tym w zakresie przepływu inwestycji i wspólnych interesów geoekonomicznych. W tym kontekście wśród omówionych potencjalnych pól współpracy w ramach relacji UE–Wielka Brytania, o które powinna zabiegać Polska, wskazał współpracę w zakresie przemysłu i technologii obronnych, cyberbezpieczeństwa oraz energetyki.
Drugi panel, moderowany przez dr. Przemysława Biskupa (SGH), skoncentrowano na wymiarze strategicznym i bezpieczeństwa. W dyskusji uczestniczyli dr Zuzana Kasáková (Uniwersytet Karola w Pradze), dr Aleksandra Kozioł (Polski Instytut Spraw Międzynarodowych), dr Ryszarda Formuszewicz (Instytut Zachodni) oraz prof. Jarosław Szczepański (UW).
Dr Kasáková przedstawiła perspektywę czeską i Grupy Wyszehradzkiej (V4) w ramach Partnerstwa Strategicznego UE–Wielka Brytania. Podkreśliła, że postawa regionu Europy Środkowej pozostaje protransatlantycka i zainteresowana maksymalnym wykorzystaniem brytyjskich zdolności w dziedzinie obrony, wywiadu i cyberbezpieczeństwa. Wskazała na konieczność pogłębienia współpracy przemysłów obronnych, integracji łańcuchów dostaw i łączności technologicznej w obszarach AI, autonomicznych systemów i energii jądrowej.
Po dyskusji pozostali paneliści zgodnie uznali, że Partnerstwo Strategiczne UE–Wielka Brytania powinno stanowić polityczne uzupełnienie TCA, a Polska może odegrać rolę łącznika między UE a Wielką Brytanią w tworzeniu spójnych mechanizmów współpracy na wschodniej flance NATO i w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego.
W podsumowaniu uczestnicy seminarium podkreślili, że przegląd TCA w 2026 r. będzie nie tylko technicznym przeglądem umowy, lecz także strategicznym momentem dla odnowienia partnerstwa UE–Wielka Brytania. Zwrócono uwagę, że Polska – ze względu na swoje położenie i profil gospodarczy – może i powinna aktywnie wspierać inicjatywy na rzecz lepszej integracji ekonomicznej, bezpieczeństwa i innowacji na kontynencie europejskim.
Wydarzenie zorganizowali dr Przemysław Biskup i dr Tomasz Wiśniewski z Instytutu Międzynarodowej Polityki Gospodarczej SGH dzięki grantowi uzyskanemu w ramach programu „Regionalna inicjatywa doskonałości”, finansowanego przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego. Seminarium odbyło się w języku angielskim.
DR PRZEMYSŁAW BISKUP, Zakład Badań nad Politykami Rozwoju, Instytut Międzynarodowej Polityki Gospodarczej, Kolegium Gospodarki Światowej SGH
DR TOMASZ P. WIŚNIEWSKI, Zakład Badań nad Politykami Rozwoju, IMPG, KGŚ SGH
