ESG jako język współczesnej wartości przedsiębiorstwa

W ostatniej dekadzie ESG przeszło wyraźną transformację: od zbioru deklaratywnych praktyk komunikacyjnych do roli jednego z kluczowych języków opisu współczesnego przedsiębiorstwa. Początkowo funkcjonowało przede wszystkim jako narzędzie budowania reputacji, lecz szybko zaczęło ujawniać swój potencjał analityczny. Obecnie ESG stanowi integralny element systemu oceny ryzyka, wpływając na decyzje inwestycyjne, dostęp do kapitału i konkurencyjność organizacji.

W przyjętej dziś perspektywie ESG pozwala analizować przedsiębiorstwo jako strukturę funkcjonującą w sieci współzależności środowiskowych, społecznych i zarządczych. Podkreśla, że odporność i przewidywalność firmy wynikają nie tylko z jej kondycji finansowej, lecz także z jakości procesów decyzyjnych, relacji z interesariuszami oraz zdolności do adaptacji regulacyjnej. W rezultacie ESG staje się narzędziem bardziej precyzyjnego przewidywania długoterminowej wartości, przesuwając akcent z deklaracji na twardą logikę biznesową i strategiczne zarządzanie ryzykiem.

CZEGO JUŻ SIĘ NAUCZYLIŚMY: WNIOSKI Z PRAKTYKI I BADAŃ
Praktyka rynkowa pokazuje, że firmy dojrzałe w zakresie ESG charakteryzują się niższym kosztem kapitału i większą zdolnością do przyciągania inwestycji długoterminowych. Wynika to z wyższej transparentności, lepszego zarządzania ryzykiem oraz zdolności do wcześniejszego wychwytywania trendów regulacyjnych. Jednocześnie komponent środowiskowy (E) staje się uniwersalnym polem optymalizacji zarówno w obszarze efektywności energetycznej, jak i dostępu do surowców, który coraz częściej jest uzależniony od standardów środowiskowych partnerów.

Czynnik społeczny (S) awansował do roli jednego z kluczowych komponentów konkurencyjności. Rosnąca złożoność rynku pracy – starzenie się społeczeństw, pokoleniowe zróżnicowanie oczekiwań oraz rosnące znaczenie czynników pozapłacowych – sprawia, że klimat organizacyjny i jakość relacji stają się nieodłącznym aspektem wartości przedsiębiorstwa. W praktyce oznacza to wzrost znaczenia dialogu społecznego, etyki pracy, polityk inkluzywnych oraz inwestycji w rozwój kompetencji.

Rok 2025 był momentem dużej niepewności dla ESG. Obserwowaliśmy, jak firmy dojrzalsze w zakresie ESG zyskują przewagę kosztową, stabilniejsze finansowanie i większe zaufanie rynku. Jednocześnie pojawiły się napięcia: zmęczenie regulacyjne, presja krótkoterminowych wyników i ryzyko green-
washingu. Jakie wnioski płyną z praktyki i badań? Jak zmieniła się rola ESG w strategiach biznesowych i jakie kierunki wyznacza na przyszłość? To podsumowanie roku pokazuje, że ESG może stać się fundamentem nowej logiki gospodarowania. 

Najbardziej stabilnym i najbardziej mierzalnym obszarem pozostaje komponent zarządczy (G), którego rola tylko rośnie. Dojrzałe struktury nadzorcze, przejrzystość decyzyjna i odpowiednie procesy audytowe mają bezpośrednie przełożenie na zdolność firm do zarządzania złożonymi projektami transformacyjnymi. W efekcie G staje się swoistym integratorem dwóch pozostałych elementów.

Nie można pominąć również faktu, że rosnąca standaryzacja, m.in. w postaci Europejskich Standardów Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS), wprowadza nową dyscyplinę i porównywalność. Raportowanie przestaje być przestrzenią narracji, a staje się twardą domeną danych, które można mierzyć, analizować i zestawiać między podmiotami i sektorami.

OGRANICZENIA I NAPIĘCIA: MIĘDZY PRESJĄ REGULACYJNĄ A RYNKOWĄ REALNOŚCIĄ
Wraz z upowszechnianiem się ESG rośnie również liczba wyzwań. Najbardziej widoczne jest zmęczenie regulacyjne, szczególnie w sektorach, które dopiero adaptują nowe wymogi raportowe. W wielu organizacjach zmiana ta ma charakter defensywny: raportujemy, bo musimy. W takiej perspektywie ESG może stać się projektem obciążającym, nie zaś sposobem tworzenia wartości.

Kolejnym napięciem jest rozbieżność między oczekiwaniami inwestorów krótkoterminowych a długofalową logiką transformacji. ESG rzadko przynosi szybkie zyski; wymaga kosztów, inwestycji i przebudowy procesów. W rezultacie część firm wybiera strategie redukcyjne, minimalizując zakres działań tak, aby sprostać wymogom formalnym, ale bez ambicji wykorzystania potencjału strategicznego.

Istotnym problemem pozostaje także polaryzacja narracji wokół ESG. Krytycy podnoszą kwestię greenwashingu, wskazując, że wzrost liczby raportów nie zawsze przekłada się na realne zmiany. Analizy pokazują również, że oceny ESG poszczególnych agencji mogą znacząco się różnić, co podważa ich jednoznaczność jako miary wartości. Pojawia się zatem luka ESG (ang. ESG gap), czyli luka między deklaracjami a dowodami, między intencjami a efektami.

ESG JAKO JĘZYK PRZYSZŁOŚCI: DOMINUJĄCE KIERUNKI EWOLUCJI
Mimo tych napięć ESG pozostaje fundamentem współczesnej dyskusji o wartości. Przyszłość ESG rysuje się w kierunku jeszcze głębszej integracji z modelem biznesowym:

1. Od narracji do danych – mierzalność jako nowy standard 
   Najbliższe lata będą należały do przedsiębiorstw, które zintegrują wskaźniki ESG z systemami zarządzania operacyjnego. Mowa o wykorzystaniu danych rzeczywistych – z łańcucha dostaw, zużycia energii, systemów HR, które umożliwią monitoring w czasie rzeczywistym. Dzięki temu ESG stanie się nie tylko częścią raportu, lecz także integralnym elementem controllingu, analizy ryzyka i planowania inwestycji. Automatyzacja i cyfryzacja raportowania sprawią, że przewagę uzyskają firmy zdolne do analizy ciągłej, a nie jednorazowej, rocznej sprawozdawczości.
2. ESG jako element przewagi strategicznej
   Drugi kierunek dotyczy rosnącego znaczenia ESG jako fundamentu strategii rynkowej. W branżach regulowanych, takich jak energetyka, transport, budownictwo, poziom dojrzałości ESG będzie decydował o dostępie do finansowania i możliwości realizacji projektów. W sektorach B2C ESG stanie się elementem budowania zaufania oraz odpowiedzi na rosnącą świadomość konsumentów. W całej gospodarce europejskiej będzie to język integracji łańcuchów dostaw: firmy, które nie spełnią wymogów partnerów, po prostu zostaną wypchnięte poza główne kanały współpracy.
3. Holistyczna interpretacja wartości przedsiębiorstwa
   Trzeci trend dotyczy redefinicji samego pojęcia wartości. Klasyczne wskaźniki finansowe – choć wciąż kluczowe – nie oddają pełnej odporności przedsiębiorstwa na zakłócenia. ESG umożliwia szacowanie zasobów niematerialnych: jakości relacji z interesariuszami, adaptacyjności kultury organizacyjnej, wiarygodności zarządu czy zdolności do reagowania na megatrendy. W miarę rozwoju metod wyceny elementy te będą coraz mocniej wpływać na postrzeganie wartości firmy przez inwestorów, regulatorów i partnerów.

OD WSKAŹNIKÓW DO NOWEJ LOGIKI GOSPODAROWANIA
ESG stało się nie tylko zestawem standardów, lecz także wspólnym kodem, pozwalającym oceniać przedsiębiorstwa w sposób uwzględniający złożoność współczesnej gospodarki. W miarę jak dane środowiskowe, społeczne i zarządcze stają się możliwe do pomiaru, zestawienia i audytu, ESG przestaje być jedynie narzędziem oceny – staje się językiem koordynacji działań gospodarczych. Dzięki temu poszczególne organizacje mogą skuteczniej identyfikować potencjalne źródła ryzyka: od zmian legislacyjnych, przez niestabilność łańcuchów dostaw, po społeczne oczekiwania odbiorców i pracowników. ESG sprzyja tworzeniu „map odporności” przedsiębiorstwa, wskazując obszary wymagające adaptacji, inwestycji lub transparentnej komunikacji.

Jednocześnie ESG umożliwia przewidywanie zmian regulacyjnych i rynkowych, ponieważ jego logika jest silnie sprzężona z kierunkiem polityk publicznych: klimatycznych, surowcowych, społecznych czy ładu korporacyjnego. Firmy, które odczytują te sygnały odpowiednio wcześnie, są w stanie wyprzedzić konkurencję w zakresie technologii niskoemisyjnych, etycznych modeli zatrudnienia czy standardów nadzorczych. W tym sensie ESG działa jak system wczesnego ostrzegania – zmniejsza niepewność i pozwala podejmować decyzje, które będą miały wartość nie tylko dziś, lecz także w perspektywie dekady.

Warto podkreślić, że w świecie permanentnej zmienności ESG nie jest jedynie narzędziem optymalizacji ryzyka, lecz także platformą budowania kapitału zaufania. Przedsiębiorstwa, które konsekwentnie komunikują swoje działania w ramach ESG, zyskują większą wiarygodność w relacjach z inwestorami, regulatorami i klientami. W praktyce oznacza to stabilniejsze finansowanie, łatwiejszy dostęp do projektów partnerskich oraz zwiększoną odporność reputacyjną, szczególnie w sytuacjach kryzysowych.

Przyszłość należy więc do firm, które nie potraktują ESG jako ciężaru regulacyjnego, lecz jako narzędzia strategicznego zarządzania wartością. ESG nie ogranicza, lecz rozszerza horyzont decyzyjny – pozwala myśleć o przedsiębiorstwie w sposób wielowymiarowy, podkreślając, że jego realna siła wynika z połączenia wyników finansowych, odpowiedzialności społecznej oraz zdolności do funkcjonowania w ramach ograniczeń środowiskowych.

W nadchodzących latach ESG stanie się nieodzownym językiem wartości przedsiębiorstwa – wspólnym kodem, dzięki któremu inwestorzy, klienci i partnerzy będą rozumieć rzeczywisty potencjał i odporność firm. Firmy, które nie potraktują ESG jako obowiązku raportowego, lecz jako integralne narzędzie strategiczne, zyskają przewagę konkurencyjną, stabilność i trwałą wartość rynkową. 

DR HAB. MAGDALENA MIKOŁAJEK-GOCEJNA, PROF. SGH, kieruje Zakładem Aksjologii i Pomiaru Wartości w Instytucie Zarządzania Wartością, Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie SGH. Jest kierownikiem studiów podyplomowych „Metody wyceny spółki kapitałowej” realizowanych we współpracy z GPW w Warszawie. Prowadzi badania w zakresie rynków kapitałowych, zwłaszcza wyceny przedsiębiorstw, relacji inwestorskich, pomiaru wartości, inwestycji społecznie odpowiedzialnych i zrównoważonych finansów ESG. Autorka monografii i artykułów naukowych, współautorka książek z dziedziny zarządzania wartością przedsiębiorstwa, wyceny przedsiębiorstw i zrównoważonych finansów. W 2018 roku otrzymała nagrodę Prezydenta RP: Srebrny Krzyż Zasługi za działania na rzecz rozwoju nauki.