Rok 2027 „Rokiem profesora Jerzego Lotha”

Ukończył studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, a także w Wyższym Instytucie Handlowym w Antwerpii i Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniwersytetu Warszawskiego, studiował także geologię, geografię, socjologię i psychologię na Uniwersytecie w Brukseli. Doktoryzował się na Uniwersytecie Jagiellońskim, a habilitację uzyskał w Wyższej Szkole Handlowej. Z uczelnią tą związany był od 1917 r., wykładając: geografię ekonomiczną, regionalną, kolonialną i polityczną oraz historię odkryć geograficznych i antropogeografię. Na przełomie lat 20./ 30. był sekretarzem generalnym Polskiego Towarzystwa Geograficznego.

Jednocześnie prowadził badania w Ameryce i Afryce. W 1929 r. odbył podróż przez całą Afrykę z Kapsztadu do Kairu. W 1931 r. założył pierwszy w Polsce Klub Rotary i był jego naczelnikiem. Odbył podróże naukowe po Afryce, Ameryce Środkowej i Europie. W 1935 r. uzyskał exequatur jako konsul honorowy Republiki Nikaragui na obszar RP z siedzibą w Warszawie. Członek honorowy Royal Geographical Society (1930).

Podczas okupacji hitlerowskiej zaangażował się w działalność konspiracyjną SGH. W 1949 r., z pobudek politycznych, został usunięty z powstałej wówczas SGPiS, do której powrócił w 1957 r. W latach 1948–1961 był członkiem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego.

Jerzy Loth był autorem licznych prac naukowych z dziedziny geografii oraz etnografii, zaangażowanym w prace Komitetu Słowiańskiego w Polsce. Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1964) i Złotym Krzyżem Zasługi. 
 

Podczas posiedzenia Senatu SGH 25 czerwca br. prorektor ds. dydaktyki i studentów dr hab. Andrzej Zawistowski, prof. SGH, z Zakładu Historii Szkoły (Katedra Historii Gospodarczej i Społecznej, Kolegium Ekonomiczno-Społeczne SGH) przedstawił propozycję wskazania prof. Jerzego Lotha jako patrona 2027 r. w SGH:

30 września 2027 r. minie 60 rocznica śmierci prof. Jerzego Lotha – profesora Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, rektora Uczelni w 1945 r.   

Profesor Jerzy Loth był wybitnym polskim geografem ekonomicznym, podróżnikiem, nauczycielem akademickim oraz rektorem Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie w 1945 r. Urodził się 4 sierpnia 1880 r. w Warszawie. Po wydaleniu z rosyjskiej szkoły za działalność niepodległościową kontynuował naukę w Niemczech, a następnie studiował w Antwerpii nauki handlowe, konsularne i kolonialne. Kształcił się również w Brukseli, Cambridge, Nowym Jorku oraz na Uniwersytecie Warszawskim. W 1920 r. uzyskał doktorat z geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim, a w 1929 r. habilitował się w Wyższej Szkole Handlowej w Warszawie.

Loth należał do pionierów polskiej geografii ekonomicznej. Łączył wiedzę z zakresu geografii, ekonomii i prawa, inspirując się zachodnimi badaczami tej dyscypliny. W swoich badaniach wykorzystywał dane statystyczne oraz doświadczenia zdobyte podczas licznych podróży. Publikował prace dotyczące geografii ekonomicznej Polski i świata, geografii politycznej oraz historii odkryć geograficznych. Był autorem i współautorem wielu podręczników, artykułów i opracowań encyklopedycznych.

Od 1917 r. związany był z Wyższą Szkołą Handlową, późniejszą SGH. Wykładał geografię ekonomiczną, polityczną i kolonialną, historię odkryć geograficznych oraz antropogeografię. W 1931 r. został profesorem nadzwyczajnym, a w 1936 r. objął Katedrę Geografii Ekonomicznej Ogólnej. W czasie okupacji uczestniczył w tajnym nauczaniu prowadzonym przez środowisko SGH.

Po zakończeniu II wojny światowej odegrał kluczową rolę w odbudowie uczelni. W marcu 1945 r. został wybrany rektorem SGH. Jego najważniejszym osiągnięciem było doprowadzenie do powrotu uczelni z Częstochowy do Warszawy oraz rozpoczęcie odbudowy zniszczonego kampusu. Dzięki jego staraniom uruchomiono zajęcia dydaktyczne już w 1945 r. oraz pozyskano środki na odbudowę głównego gmachu uczelni. Z funkcji rektora zrezygnował pod koniec 1945 r. w wyniku sporów dotyczących statusu SGH i jej oddziału w Łodzi.

W 1949 r., w związku z przekształceniem SGH w SGPiS i politycznymi czystkami kadrowymi, został zmuszony do przejścia na wcześniejszą emeryturę. Powrócił do pracy na uczelni w 1957 r., czyli dopiero po odwilży politycznej. Ostatecznie na emeryturę odszedł w 1960 r.

Loth prowadził szeroką działalność edukacyjną również poza SGH. Wykładał m.in. na Uniwersytecie Warszawskim, w Szkole Nauk Politycznych, Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego i innych instytucjach. Równocześnie posiadał doświadczenie praktyczne w handlu międzynarodowym, pracując w przedsiębiorstwach w Europie, USA i Ameryce Środkowej oraz prowadząc własną działalność gospodarczą.

Znany był z niezwykłych zdolności językowych – biegle władał kilkoma językami obcymi, a szczególną rolę odegrał w popularyzacji języka esperanto. Był również jednym z najwybitniejszych polskich podróżników XX wieku. Odwiedził niemal całą Europę, wiele krajów obu Ameryk, Afryki, Azji i Australii. Z podróży przywoził materiały badawcze, które wykorzystywał w działalności naukowej. Aktywnie działał w Polskim Towarzystwie Geograficznym, którego był współzałożycielem, a także w wielu krajowych i międzynarodowych organizacjach naukowych. Uczestniczył w organizacji międzynarodowych kongresów geograficznych i był członkiem prestiżowych towarzystw naukowych.

Ważne miejsce w jego życiu zajmował sport. Był działaczem olimpijskim, członkiem Polskiego Komitetu Olimpijskiego i przedstawicielem Polski w Międzynarodowym Komitecie Olimpijskim. Za działalność naukową, społeczną i sportową otrzymał liczne odznaczenia państwowe.

Prof. Jerzy Loth zmarł 30 września 1967 r. Pozostawił po sobie znaczący dorobek naukowy, dydaktyczny i organizacyjny. Zapisał się w historii jako jeden z twórców polskiej geografii ekonomicznej oraz osoba, która odegrała istotną rolę w odbudowie i rozwoju SGH po II wojnie światowej.

Opracowano na podstawie: J. Kaliński, Jerzy Loth – rektor Szkoły Głównej Handlowej w 1945 r., w: Rektorzy Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Historia Uczelni biografiami pisana, red. A. Zawistowski, OW SGH, Warszawa 2026, s. 151-162.