Od liczb do realnego wpływu. SGH i Totalizator Sportowy o wartości tworzonej dla gospodarki i społeczeństwa

Celem opracowania było spojrzenie na działalność Grupy szerzej niż przez pryzmat jej wyników finansowych czy pozycji na rynku gier. Raport, nad którym pracę koordynowało Centrum Przedsiębiorczości i Transferu Technologii SGH, pokazuje, w jaki sposób działalność organizacji przekłada się na gospodarkę, finanse publiczne i zatrudnienie, ale również na sport, kulturę, zdrowie publiczne, kapitał społeczny, środowisko naturalne, edukację i bezpieczeństwo konsumentów. 

Punktem wyjścia była więc charakterystyczna dla raportów wpływu zmiana perspektywy: od pytania „Jak duża jest organizacja?” do pytania „Jakie zmiany jej działalność uruchamia w otoczeniu?”. Takie podejście dobrze wpisuje się w rolę SGH jako uczelni łączącej badania ekonomiczne z analizą rzeczywistych procesów gospodarczych i społecznych. Pozwala również pokazać, że wartość tworzona przez przedsiębiorstwo nie ogranicza się do jego bezpośrednich wyników ekonomicznych, ale obejmuje także szersze konsekwencje działalności dla społeczeństwa i otoczenia. 

Pierwsza część analizy dotyczyła wpływu Grupy Kapitałowej Totalizatora Sportowego na polską gospodarkę. Zastosowano w niej model przepływów międzygałęziowych Leontiefa, pozwalający uchwycić trzy rodzaje efektów: bezpośrednie, wynikające z działalności samej Grupy, pośrednie, pojawiające się u jej dostawców i partnerów, oraz indukowane, powstające w wyniku dalszej konsumpcji finansowanej wynagrodzeniami. Wyniki pokazują skalę oddziaływania, której nie sposób dostrzec, analizując wyłącznie przychody spółki. W 2025 r. łączna wartość dodana związana z działalnością GK Totalizatora Sportowego została oszacowana na około 8,96 mld zł. Istotne jest jednak to, że wpływ gospodarczy nie kończy się na podatkach i dopłatach. 

Działalność Grupy uruchamia popyt w innych sektorach, wspiera miejsca pracy i dochody, a znacząca część tych efektów koncentruje się w obszarach kultury, rozrywki, rekreacji i sportu. Raport pokazuje więc organizację jako element większego systemu gospodarczego, którego oddziaływanie rozchodzi się poprzez łańcuchy dostaw, rynek pracy i konsumpcję. Jednocześnie analiza wskazuje na szczególną rolę Totalizatora Sportowego jako podmiotu łączącego działalność gospodarczą z systemowym finansowaniem ważnych celów publicznych. 

Najważniejszy wniosek z części społecznej raportu można sprowadzić do zdania: pieniądze są początkiem historii, a nie jej końcem. W latach 2022–2025 poprzez ustawowy mechanizm dopłat Totalizatora Sportowego na Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej oraz Fundusz Promocji Kultury trafiło łącznie około 5,95 mld zł. Jest to mechanizm szczególny nie tylko ze względu na swoją skalę, ale również powtarzalność. Oznacza stabilny strumień finansowania, który umożliwia planowanie programów, inwestycji i działalności instytucji w dłuższym okresie. Uzupełniają go środki przeznaczane przez samą spółkę na działalność społeczną i kulturalną oraz programy realizowane przez fundacje Grupy. Finansowanie to przekłada się na rozwój infrastruktury sportowej, organizację zajęć i obozów dla dzieci i młodzieży, ochronę dziedzictwa kulturowego, wsparcie instytucji kultury, a także lokalne inicjatywy, wolontariat i pomoc w sytuacjach kryzysowych. 

Szczególnie interesujące są te wyniki, które pokazują nie wartość przekazywanych kwot czy liczbę przeprowadzonych zajęć, lecz to, do kogo rzeczywiście docierają programy i jakie korzyści mogą uruchamiać. Przykładowo, ewaluacje programu Kumulacja Aktywności wskazują, że znaczna część jego uczestników nie korzystała wcześniej z innych zorganizowanych, pozalekcyjnych zajęć sportowych (około 70%, w zależności od edycji). Programy te mogą zatem nie tylko wspierać aktywność fizyczną, lecz także poszerzać dostęp do sportu, sprzyjać poprawie samopoczucia i budowaniu relacji społecznych. Sami uczestnicy zwracają zresztą uwagę na ten aspekt programów, który oprócz poprawy kondycji fizycznej pozytywnie wpływu także na nastrój i poczucie własnej wartości. Podobne mechanizmy dostrzeżono w obszarze kultury i kapitału społecznego. Biblioteka, muzeum, dom kultury czy lokalny obiekt sportowy to nie tylko odbiorcy finansowania, ale także przestrzenie spotkań, edukacji, współpracy i integracji mieszkańców.

Raport obejmuje również obszary oddziaływania wykraczające poza tradycyjnie rozumiane finansowanie sportu i kultury. Ważną część opracowania poświęcono środowisku naturalnemu, analizując zarówno bezpośredni wpływ działalności operacyjnej Grupy, jak i działania służące jego ograniczaniu. Uwzględniono m.in. zużycie energii i materiałów, emisje gazów cieplarnianych, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, gospodarowanie odpadami oraz ochronę terenów o wartości przyrodniczej. Osobno przedstawiono znaczenie cyfryzacji, która zmienia sposób funkcjonowania przedsiębiorstwa, rozwija elektroniczne kanały sprzedaży i obsługi klienta, a jednocześnie stwarza możliwości zwiększania efektywności procesów i ograniczania zużycia zasobów. Kolejnym istotnym obszarem jest edukacja, rozumiana zarówno jako wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży oraz wyrównywanie szans edukacyjnych, jak i budowanie świadomości społecznej dotyczącej zagrożeń hazardowych i cyfrowych. 

Szczególne miejsce zajmuje przy tym odpowiedzialna gra i ochrona konsumentów. Ze względu na specyfikę rynku, na którym działa Totalizator Sportowy, rzetelna ocena jego wpływu musi obejmować nie tylko korzyści gospodarcze i społeczne, lecz także ryzyka związane z hazardem oraz sposoby ich ograniczania. Raport analizuje więc rozwiązania służące ochronie graczy, działania profilaktyczne i edukacyjne, przeciwdziałanie uzależnieniom, a także znaczenie legalnego i regulowanego rynku gier dla bezpieczeństwa konsumentów. Tak szeroki zakres opracowania pozwala spojrzeć na odpowiedzialność przedsiębiorstwa całościowo, z uwzględnieniem zarówno pozytywnych efektów jego działalności, jak i wyzwań oraz potencjalnych kosztów społecznych.

Raport pokazuje tym samym, że współpraca SGH i Totalizatora Sportowego może wykraczać poza przygotowanie zestawu wskaźników i prowadzić do budowania bardziej dojrzałego sposobu rozumienia oraz mierzenia wpływu organizacji. Z perspektywy uczelni ważne było połączenie analizy ilościowej z identyfikacją mechanizmów tworzenia wartości: od generowania środków finansowych, poprzez inwestycje i realizację programów, aż po ich możliwe konsekwencje gospodarcze, społeczne i środowiskowe. Takie podejście pozwala również odróżnić bezpośrednie rezultaty działań od ich długoterminowego wpływu, którego pełne oszacowanie wymaga często dodatkowych danych i badań. Wartość tej współpracy polega zatem nie tylko na przedstawieniu skali działalności Totalizatora Sportowego, ale przede wszystkim na uporządkowaniu wiedzy o jej znaczeniu dla gospodarki i społeczeństwa oraz wskazaniu kierunków dalszego doskonalenia pomiaru.

dr hab. Ewelina Szczech-Pietkiewicz, prof. SGH, dyrektorka Instytutu Międzynarodowej Polityki Gospodarczej, Kolegium Gospodarki Światowej SGH