Konwencja UNESCO z 2005 r. w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego uznaje szczególny charakter dóbr i usług kulturalnych. Wskazuje na ich wartość gospodarczą, a zarazem że przekazują one znaczenia, wartości. Łączy tym samym perspektywę rozwoju przemysłów kreatywnych z troską o różnorodność kultury.
Skalę gospodarczą tego obszaru pokazują dane UNCTAD z 2024 r. mówiące, że światowy eksport usług kreatywnych osiągnął 1,7 bln dolarów, a dóbr kreatywnych 709 mld dolarów — odpowiednio około 20 proc. eksportu usług i 3 proc. eksportu towarów.
Za tymi liczbami stoją twórcy i przedsiębiorstwa, których filmy, muzyka, gry, książki czy projekty wzornicze docierają do odbiorców na całym świecie. Dyskusje podczas tegorocznego Europejskiego Forum Nowych Idei (EFNI) w Sopocie pokazały, jak ta obecność może wzmacniać rozpoznawalność Polski i rozwijać jej soft power. Zainteresowanie kulturą staje się początkiem relacji, a współpraca artystów, kuratorów i instytucji buduje zaufanie oraz możliwość uczestniczenia w międzynarodowej wymianie idei.
Podstawą takiego oddziaływania jest dostępna i różnorodna kultura w kraju. Instytucje kultury tworzą przestrzeń spotkania, skupienia i budowania więzi. Rozwijają zdolność rozumienia siebie i innych, krytycznego myślenia oraz świadomego uczestnictwa w życiu publicznym. Inwestycje w kulturę wzmacniają więc kapitał społeczny, z którego wyrastają również twórczość i przedsiębiorczość.
Przełożenie tego potencjału na trwałą obecność międzynarodową wymaga spójnej polityki: edukacji, finansowania, ochrony praw twórców i wolności artystycznej oraz wsparcia produkcji i dystrybucji.
Instytut Adama Mickiewicza, Instytuty Polskie i ambasady mogą łączyć te działania z rezydencjami, koprodukcjami i partnerstwami. W relacjach z państwami afrykańskimi szczególne znaczenie mają wzajemność, mobilność artystów i bardziej zrównoważona wymiana.
Przewidziane w konwencji preferencyjne traktowanie twórców oraz dóbr i usług kulturalnych z krajów rozwijających się nadaje tej współpracy konkretny kierunek. Pozycja Polski może dzięki niej rosnąć wraz z możliwościami, które otwierają się przed partnerami.
FOT. Piotr Potapowicz
