Polska „w centrum świata” w Bibliotece Polskiej w Paryżu – debata wokół francuskiego pisma „Kometa” poświęconego Polsce

Mimo wspólnych doświadczeń historycznych czy współcześnie 22 lat członkostwa w UE, Polska wciąż nie jest dobrze znana w Europie Zachodniej. Lena Mauger w felietonie wprowadzającym napisała: „Polska pozostaje bowiem dla wielu Europejczyków z Zachodu zagadką: zbyt bliska, by być egzotyczna, zbyt złożona, by ją podsumować. A jednak znajduje się w centrum wszystkiego – geograficznie, historycznie, politycznie. Wczoraj skrzyżowanie imperiów, dziś miejsce napięć, na pierwszej linii europejskiej obrony przed imperializmem rosyjskim, lepiej niż ktokolwiek inny zna cenę wolności. Jest zarówno strażnikiem, jak i zwierciadłem, linią frontu i sumieniem kontynentu” [Kometa, n. 11, Janvier 2026].

Dlatego też do debaty zaproszone zostały zarówno dziennikarki i pisarki, autorki tekstów opublikowanych w „Komecie”, jak i naukowczynie, które przybliżyły kontekst polityczno-społeczny i geopolityczny współczesnych wyzwań stojących przed Polską. Haydée Sabéran, zastępczyni redaktorki naczelnej „Komety” wprowadziła publiczność w ideę numeru i „prowokacyjny” koncept serii (Gdyby jakiś kraj był w centrum świata). Pod takim tytułem wcześniej wydane zostały numery poświęcone Japonii i Armenii. 

Agnieszka Żuk, pisarka, autorka książki „Hourras et désarrois. Scènes d'une guerre culturelle en Pologne” (2019) (Zachwyt i niepokoje. Sceny z wojny kulturowej w Polsce – red.) przywołała wspomnienia transformacji gospodarczej w Polsce. Kinga Wyrzykowska, laureatka Prix Françoise Sagan za książkę „Patte blanche” (polskie tłumaczenie dostępne pt. „Porządni ludzi”), przywołała wspomnienia związane z emigracją, opuszczeniem Polski wraz z rodzicami w stanie wojennym, które powróciły do niej 24 lutego 2022 r., w dzień agresji Rosji na Ukrainę. Prof. Dorota Dakowska, politolożka z Sciences PO Aix przedstawiła działania podejmowane przez społeczeństwo obywatelskie w Polsce na rzecz pomocy Ukrainie, jak i emigrantom z Ukrainy, podkreślając ich niezwykłą skalę i zakres obywatelskiego zaangażowania. Dr Kinga Torbicka z Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych UW zaprezentowała wyniki badań dotyczące sytuacji geopolitycznej w Polsce, bezpieczeństwa jako priorytetu politycznego. Zaś moderatorka spotkania dr hab. Małgorzata Molęda-Zdziech, socjolożka i politolożka ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, podkreśliła zamysł zderzenia w dyskusji dwóch perspektyw: indywidualnej, jak i społecznej, instytucjonalnej. Było to możliwe dzięki panelistkom, które reprezentowały zarówno pole literackie, jak i naukowe z zakresu nauk społecznych. Rozmowa o Polsce nie sprowadzała się do jednego wymiaru, lecz odsłaniała złożoność jej doświadczeń, napięć i aspiracji.

Debata wybrzmiała szczególnie mocno w kontekście współczesnej pozycji Polski w Europie. Z jednej strony, wskazywano na dynamikę rozwojową i modernizacyjną, która zmienia społeczną strukturę oczekiwań oraz język opowieści o państwie. W ostatnim czasie we Francji ukazało się wiele artykułów (m.in. w tygodniku „L’Express” i „Les Echos”) czy audycji telewizyjnych poświęconych sukcesowi gospodarczemu, jaki osiągnęła Polska: jest szóstą gospodarką w Europie, weszła do G20. Z drugiej strony, panelistki podkreśliły, że Polska coraz częściej funkcjonuje jako „centrum bezpieczeństwa” Unii Europejskiej: państwo frontowe i kluczowy element wschodniej flanki NATO, gdzie geopolityka przestaje być abstrakcją, a staje się codziennym doświadczeniem politycznym i społecznym. Zwrócono również uwagę na istotną przemianę społeczną: Polska – tradycyjnie postrzegana jako kraj emigracji – stała się równocześnie państwem imigracji oraz reemigracji, w którym ujawniają się nowe zjawiska społeczne (mobilność, różnorodność, integracja), a społeczeństwo mierzy się z nowymi wyzwaniami instytucjonalnymi i kulturowymi. 

Jednocześnie – jak podkreślała prof. Molęda-Zdziech – opowieść o Polsce nie składa się wyłącznie z danych makroekonomicznych i geopolitycznych diagnoz: to także doświadczenia jednostek, pamięć i biografie, które współtworzą zbiorową wyobraźnię i wrażliwość na przemiany. W tym sensie ważnym dopełnieniem debaty była perspektywa zewnętrzna (tutaj francuska) pozwalająca spojrzeć na Polskę z dystansu, uchwycić inne akcenty i pytania, a tym samym wzbogacić pełniejszy obraz kraju. Taka zewnętrzna optyka może być szczególnie interesująca także dla czytelników w Polsce, ponieważ sprzyja porównaniom, przełamuje schematy i pomaga lepiej zrozumieć miejsce Polski w szerszych procesach europejskich. W tym sensie hasło „gdyby Polska była centrum świata” nie było jedynie retorycznym chwytem, lecz zaproszeniem do refleksji nad tym, jak lokalna perspektywa może dziś opowiadać o procesach globalnych.

O wyjątkowości wieczoru przesądziło również żywe zainteresowanie publiczności zarówno francuskiej, jak i polskiej, oraz sama przestrzeń Biblioteki Polskiej w Paryżu. Jej historyczne wnętrza, naznaczone pamięcią i ciągłością polskiej obecności we Francji od czasów Wielkiej Emigracji w 1938 r., stworzyły warunki do rozmowy, która łączyła aktualność z długim trwaniem. 

Wielka w tym zasługa dyrektora Instytutu Biblioteka Polska w Paryżu prof.  Macieja Foryckiego wraz z zespołem, w tym dr Mariolą Odzimkowską, odpowiedzialną za organizację wydarzeń naukowych, którzy otwierają instytucję na środowisko francuskie i wprowadzają tematy aktualne w debacie publicznej. 

W rezultacie debata stała się nie tylko spotkaniem wokół numeru czasopisma, ale też symbolicznym momentem wspólnej refleksji o przyszłości Polski, Francji i Europy, a także o tym, jak budować porozumienie ponad różnicami doświadczeń i jak tłumaczyć siebie nawzajem w czasie rosnących wyzwań.

Małgorzata Molęda-Zdziech

Kinga Torbicka