IWEP 2026: Polska ostatnia w wiarygodności finansów publicznych lecz pierwsza w jakości usług publicznych

mężczyzna przemawia na oświetlonej na fioletowo scenie

Polska zajęła ostatnie miejsce wśród dziesięciu badanych państw pod względem wiarygodności finansów publicznych. Dług publiczny wzrósł do 59,7% PKB, deficyt budżetowy osiągnął 7,3% PKB, a ogólna ocena wiarygodności ekonomicznej Polski pogorszyła się w porównaniu z poprzednim rokiem. Jednocześnie nasz kraj jest liderem w obszarze jakości usług publicznych. Wyniki V Indeksu wiarygodności ekonomicznej Polski (IWEP), opracowanego przez interdyscyplinarny zespół z udziałem naukowców SGH, zaprezentowano 17 listopada podczas Open Eyes Economy Summit 2026 w Krakowie. 

Polska gospodarka przez ponad trzy dekady skutecznie nadrabiała dystans do zamożniejszych państw Europy. Jednak tempo wzrostu PKB nie wystarcza, by ocenić kondycję państwa i jego perspektywy rozwojowe. Równie ważne są stabilność finansów publicznych, jakość instytucji, przewidywalność prawa oraz warunki prowadzenia działalności gospodarczej – podano w komunikacie prasowym.  
Tegoroczna, piąta edycja badania obejmuje dziesięć europejskich państw, osiem obszarów funkcjonowania gospodarki i państwa oraz 93 wskaźniki. 

Wyniki przynoszą niepokojącą diagnozę. Ogólna wartość Indeksu dla Polski wyniosła −0,46, pogarszając się w porównaniu z poprzednim rokiem. Niższe wartości odnotowano jedynie dla Węgier (−0,62) i Rumunii (−0,46). Najwyższe wyniki uzyskały Szwecja (1,21), Finlandia (0,75), Litwa (0,56) i Czechy (0,46). 

Polska na ostatnim miejscu w finansach publicznych

Jednym z najbardziej alarmujących wyników tegorocznego Indeksu jest ocena polskich finansów publicznych. Polska uzyskała w tym obszarze −1,13, zajmując ostatnie miejsce wśród dziesięciu analizowanych państw. 
Co istotne, nasz kraj wypadł gorzej nawet od Węgier (−0,65) i Rumunii (−0,42). Najwyższą wiarygodnością finansów publicznych wykazała się Szwecja, z wynikiem 0,99. 

Dane przedstawione w raporcie pokazują skalę wyzwań. W 2025 r. dług publiczny Polski wzrósł do 59,7% PKB, zbliżając się do unijnej wartości referencyjnej wynoszącej 60%. Z kolei deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych osiągnął 7,3% PKB. Spośród analizowanych krajów większy deficyt miała jedynie Rumunia – 7,9% PKB. 

Polska spełniała zaledwie jedną z czterech analizowanych reguł budżetowych Unii Europejskiej. Szczególnie niekorzystnie oceniono stan finansów publicznych i przestrzeganie reguł fiskalnych oraz system podatkowy. W obu tych wymiarach Polska zajęła ostatnie miejsce. 
Autorzy podkreślają, że problemem jest nie tylko wysokość deficytu czy długu, lecz także sposób zarządzania finansami państwa. Nadal utrzymuje się rozproszenie wydatków między budżet państwa a fundusze i instytucje działające poza jego zakresem. Różnica między zadłużeniem liczonym według metodologii unijnej i krajowej wynosiła w 2025 r. aż 10,48% PKB. 

Eksperci wskazują na konieczność pilnego przygotowania kompleksowego planu naprawy finansów publicznych, obejmującego ograniczenie deficytu, zahamowanie wzrostu zadłużenia i przywrócenie przejrzystości zarządzania publicznymi pieniędzmi. 

Węgry jako ostrzeżenie

Autorzy raportu badają, w jaki sposób zmiany polityczne i instytucjonalne wpływały na sytuację gospodarczą Węgier. Węgry uzyskały najniższy ogólny wynik wśród dziesięciu analizowanych państw −0,62. Szczególnie niepokojąco prezentują się dane dotyczące swobody działalności gospodarczej. W tym obszarze węgierski Indeks spadł do −1,12, najniższej wartości w badanej grupie. 

To nie jest jedynie kwestia bieżącej koniunktury. Tegoroczna analiza pokazuje długoterminowe pogarszanie się warunków prowadzenia biznesu na Węgrzech. Wartość tego subindeksu wynosiła −0,19 w 2021 r., −0,79 w 2023 r., −1,08 w 2024 r. i −1,12 w 2025 r. 

Niepokojące są również wyniki dotyczące stabilności finansów publicznych. Węgry nie spełniały w 2025 r. żadnej z czterech analizowanych reguł budżetowych UE. Wskaźnik wynikowych kosztów obsługi długu wynosił tam 5,5%, podczas gdy w Polsce 4,9%, a w Szwecji zaledwie 1,8%. 

Wykorzystywany w raporcie międzynarodowy indeks wolności gospodarczej lokuje Węgry na 79. miejscu na świecie, z najniższą oceną wśród państw UE. Do słabych elementów oceny należą m.in. uczciwość rządu, wydatki publiczne i sytuacja fiskalna. Węgierski przykład pokazuje, dlaczego wiarygodności ekonomicznej nie można sprowadzać do tempa wzrostu PKB. Znaczenie mają również jakość instytucji, przewidywalność decyzji publicznych i warunki funkcjonowania przedsiębiorstw. 

Autorzy raportu analizują także polityczne zmiany na Węgrzech, w tym wynik wyborów parlamentarnych i odwrócenie dotychczasowego kierunku zmian ustrojowych. W tym kontekście pojawia się szczególnie ważne pytanie: czy odbudowa instytucji może stać się również szansą na poprawę wiarygodności gospodarczej? To zagadnienie ma znaczenie nie tylko dla Węgier, ale również dla Polski i innych państw Europy Środkowej. 

Paradoks polskiej gospodarki: najsłabsze finanse, najwyższa ocena usług publicznych 

Tegoroczny Indeks nie przynosi jednak wyłącznie negatywnych informacji o Polsce. 

W obszarze Jakość usług publicznych nasz kraj uzyskał 1,31, zajmując pierwsze miejsce wśród wszystkich dziesięciu analizowanych państw. To również wyraźna poprawa w porównaniu z wynikiem z 2024 r., który wynosił 1,10. 

Polska wyprzedziła w tym obszarze m.in. Litwę (0,69), Czechy (0,30) oraz Węgry (−0,62) i Szwecję (−0,51). 

To jeden z najbardziej zaskakujących kontrastów tegorocznej edycji: państwo ocenione najgorzej pod względem wiarygodności finansów publicznych jednocześnie osiąga najlepszy wynik w jakości usług świadczonych obywatelom. Autorzy analizują w tym obszarze m.in. edukację, ochronę zdrowia, bezpieczeństwo, e-administrację i cyberbezpieczeństwo. Jednocześnie podkreślają, że rosnąca jakość usług publicznych nie zwalnia państwa z konieczności uporządkowania sposobu ich finansowania. W obliczu starzenia się społeczeństwa utrzymanie dostępności i jakości usług będzie wymagało coraz większej efektywności instytucji oraz stabilnych podstaw finansowych. 
Rynek pracy coraz mocniejszy, lecz Polska przegrywa w kształceniu dorosłych.

Polska osiągnęła wynik 0,50 w obszarze Ochrona i bezpieczeństwo pracy. Co więcej, w latach 2015–2025 odnotowała największą poprawę spośród wszystkich badanych państw o 1,21 punktu. To efekt m.in. zmian demograficznych, które zwiększyły pozycję pracowników na rynku pracy, ograniczania ubóstwa pracujących i poprawy wybranych warunków zatrudnienia. 

Jednak za tym pozytywnym trendem kryje się poważna słabość. Polska zajmuje ostatnie miejsce wśród dziesięciu państw pod względem uczestnictwa dorosłych w uczeniu się przez całe życie. Dystans do państw nordyckich jest znaczący. W Szwecji w kształceniu ustawicznym uczestniczy 38,2% dorosłych, a w Finlandii 28,1%. To odpowiednio ponad cztery i trzy razy więcej niż w Polsce. Autorzy Indeksu zwracają uwagę, że w warunkach starzenia się społeczeństwa i zmian technologicznych rozwijanie kompetencji pracowników będzie miało kluczowe znaczenie dla utrzymania produktywności i konkurencyjności gospodarki. 

Sądy coraz wolniejsze. Koszt ponoszą również przedsiębiorcy 

Kolejnym źródłem niepewności pozostaje praworządność, a szczególnie sprawność wymiaru sprawiedliwości. Według danych przywołanych w Indeksie średni czas trwania postępowania w pierwszej instancji w sądach okręgowych wyniósł w 2025 r. 12,1 miesiąca, o miesiąc więcej niż rok wcześniej. W sprawach gospodarczych czas ten wydłużył się z 12,6 do 13,1 miesiąca. W porównaniu z 2011 r. postępowania w sądach okręgowych trwają obecnie o ponad 70% dłużej. 

Autorzy zwracają uwagę, że przewlekłość postępowań oraz niepewność dotycząca statusu części sędziów zwiększają ryzyko gospodarcze. Przedsiębiorcy muszą liczyć się z dłuższym dochodzeniem należności, dodatkowymi kosztami zabezpieczania umów i trudnościami w egzekwowaniu swoich praw. W raporcie podkreślono, że poprawa sprawności sądownictwa powinna stać się jednym z priorytetów reform instytucjonalnych. 

Czy Polska potrzebuje nowego modelu rozwoju? 

Piąta edycja Indeksu nie ogranicza się do oceny bieżącej sytuacji gospodarczej. Autorzy zwracają uwagę również na wyczerpywanie się części czynników, które przez dekady napędzały polski rozwój. Chodzi przede wszystkim o korzyści wynikające z napływu inwestycji zagranicznych i korzystnej struktury demograficznej. Starzenie się społeczeństwa oznacza, że coraz trudniej będzie zwiększać produkcję dzięki rosnącej liczbie pracowników. 

W przyszłości podstawą wzrostu będą więc przede wszystkim produktywność, innowacyjność i zdolność do tworzenia nowych technologii. Raport analizuje również rosnący dystans technologiczny między Europą a Stanami Zjednoczonymi oraz przedstawia rekomendacje dotyczące polityki sprzyjającej innowacjom. 

IWEP 2026

Raport opracował interdyscyplinarny zespół pod kierunkiem prof. Jerzego Hausnera, przewodniczącego Rady Programowej OEES, koordynatora projektu i redaktora merytorycznego publikacji. Wśród autorów znaleźli się m.in. Bartłomiej Biga, dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak, prof. SGH, dr Sławomir Dudek (SGH), dr hab. Andrzej Rzońca, prof. SGH, prof. Andrzej Sławiński (SGH) i prof. Jacek Męcina (UW). 

Premierze towarzyszyły dyskusje o oczekiwaniach przedsiębiorców wobec państwa, wyzwaniach środowiskowych, wykorzystaniu sztucznej inteligencji w administracji oraz stabilności polskiego sektora bankowego. 

Indeks pokazuje, że wysoki wzrost gospodarczy nie gwarantuje równie wysokiej wiarygodności państwa. O przyszłości Polski zadecyduje nie tylko kondycja przedsiębiorstw, ale również zdolność do naprawy finansów publicznych, zapewnienia stabilnych reguł prowadzenia działalności oraz wzmacniania instytucji. 

Partnerami merytorycznymi piątej edycji są Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Konfederacja Lewiatan, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, Instytut Finansów Publicznych oraz Związek Banków Polskich. 

Przygotowanie raportu było możliwe dzięki wsparciu ING Banku Śląskiego, Małopolskiej Szkoły Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Fundacji Stocznia, Fundacji Batorego, Multico, Instytutu Reform oraz Jakubas Investment. 

Pełny raport V Indeksu wiarygodności ekonomicznej Polski jest dostępny bezpłatnie na stronie