ESG na rynkach finansowych

Trwała zmiana sposobu funkcjonowania europejskiej gospodarki i podniesienie jej odporności i innowacyjności w duchu zrównoważenia wymaga stałego, skalowalnego finansowania. Szacuje się, że dodatkowe nakłady w tym zakresie powinny sięgać średniorocznie między 2,7% a 3,7% PKB UE do 2030 roku. Przy ograniczonych możliwościach fiskalnych, a co za tym idzie finansowania publicznego, oznacza to, że kluczowe jest stosowne przekierowanie strumienia kapitału prywatnego – bankowego i z rynków kapitałowych. Te ostatnie są niezbędne do finansowania innowacji i spółek wzrostowych oraz do efektywnego rozdzielenia ryzyka, którego banki nie sfinansują same.

W 2025 ROKU OMNIBUS, CIĘCIA ZAKRESU I PAUZA WE WDRAŻANIU
Rok 2025 przyniósł polityczną korektę unijnego kursu ESG, pod presją nowej administracji w Białym Domu, ale też i rosnącego niezadowolenia przedsiębiorstw I fali, w pierwszej kolejności dotkniętych ciężarem skomplikowanej sprawozdawczości. Komisja Europejska zaproponowała pakiet uproszczeń (Omnibus), który ogranicza obowiązki sprawozdawcze do największych podmiotów, upraszcza ESRS (Europejskie Standardy Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju) i utrzymuje niższy poziom zapewnienia audytorskiego (ang. limited assurance). Jesienią 2025 roku Parlament Europejski przyjął stanowisko idące dalej: zaproponował m.in. podwyższenie progów sprawozdawczości CSRD (Dyrektywa o sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju) i CSDDD (Dyrektywa w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju). Równolegle wdrożono mechanizm „Stop the Clock”, który odsuwa raportowanie II i III fali o dwa lata, co państwa, w tym Polska, zaczęły implementować. Choć wciąż wiążące decyzje nie zapadły, spodziewana jest redukcja populacji raportującej nawet o ~80% względem początkowych założeń. Zmieni się także zakres raportowania.

SKUTEK UBOCZNY: BRAK DANYCH DO WYCENY RYZYKA ESG
Choć planowane zmiany mają uprościć życie przedsiębiorstwom, jednocześnie utrudniają je instytucjom finansowym. Tworzą bowiem twardą lukę danych dla inwestorów i nadzoru, niezbędnych do oceny ryzyka i wyceny kosztu kapitału. Już pierwsza fala sprawozdawczości pokazała duże rozbieżności jakościowe i metodyczne – od liczby IRO po badanie podwójnej istotności – co utrudnia porównywalność i modelowanie ryzyka. Odbiorcy raportów jako zasadnicze wyzwanie wskazują brak zaufania do wiarygodności danych ESG w firmach, a raportujący zwracają uwagę na skomplikowanie sprawozdawczości i wysokie koszty budowy systemów danych. Planowane uproszczenia nie usuwają jednak ryzyka „ciemnych stref” informacji, zwłaszcza gdy miliony spółek wypadają poza obowiązki raportowe.

GREENWASHING I NADZÓR: WIĘCEJ KONTROLI, MNIEJ ETYKIET?
Czerwiec przyniósł odwołanie trilogu w sprawie dyrektywy Green Claims, a kolejne miesiące – zawieszenie nad nią prac. Jednocześnie na rynkach finansowych trwały prace związane z realizacją sprawozdawczości pod SFDR (Rozporządzenie SFDR mające na celu zwiększenie transparentności w zakresie zrównoważonego finansowania) – Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) utrzymał nacisk na przeciwdziałanie greenwashingowi, wymusił kategoryzację produktów inwestycyjnych i związane z nią ujawnienia (w tym PAI – Principal Adverse Impact, tj. kluczowe negatywne skutki dla zrównoważonego rozwoju) czy transparentność metodyk ratingów ESG. Banki wdrażały wytyczne Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EBA) w zakresie zarządzania ryzykami ESG i konsekwentnie dekarbonizowały swoje portfele. Ta dwoistość w podejściu dobrze pokazuje napięcie między ochroną konsumenta a agendą upraszczania. O tyle budzi to jednak wątpliwości, że jednocześnie widać trwałą tendencję do traktowania inwestora jako konsumenta w duchu m.in. RIS (Strategii Inwestycji Detalicznych – Retail Investment Strategy, przedstawionej przez Komisję Europejską w maju 2023 roku w celu zwiększenia udziału obywateli UE w rynkach kapitałowych – red.) czy rozporządzenia MiCA (w sprawie rynku kryptoaktywów w UE – red.).

Pogłoski o rezygnacji z ESG okazały się przedwczesne. Rok 2025 przyniósł korektę regulacji – pakiet Omnibus złagodził obowiązki dla wielu przedsiębiorstw, ale nie dla instytucji finansowych. Ich udział w transformacji pozostaje kluczowy, bo rynki mają finansować zmianę po analizie ryzyka i oczekiwanej stopie zwrotu. Bez wiarygodnych danych koszt kapitału rośnie, a tempo transformacji spada. Dlatego mobilizacja prywatnych oszczędności poprzez Savings and Investment Union (SIU) staje się warunkiem sukcesu – bez głębszych i bardziej zintegrowanych rynków Europa „nie dowiezie” skali finansowania, której wymaga zielona gospodarka. 

OMNIBUS I CIĘCIE ZAKRESU: PARADOKS POLITYKI DANYCH
Celem polityki upraszczania jest realne zredukowanie obciążeń raportowych, w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw. Jednak z perspektywy rynków finansowych oznacza mniej raportujących podmiotów, mniej Taksonomii i uboższą informację w łańcuchach wartości. W efekcie wzrasta ryzyko modelowe w wycenach, a inwestorzy przenoszą ciężar na zewnętrzne ratingi, których jakość też jest nierówna. Odroczenie obowiązków sprawozdawczych daje oddech operacyjny, ale jednocześnie powoduje, że banki i towarzystwa funduszy inwestycyjnych (TFI) będą musiały podejmować decyzje kredytowe i inwestycyjne przy większej niepewności danych, szczególnie w segmentach nieobjętych sprawozdawczością. Może to rodzić okoliczności sprzyjające złamaniu MAR [(od 2016 roku uczestnicy rynku kapitałowego są zobowiązani do stosowania przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 roku w sprawie nadużyć na rynku („rozporządzenie MAR”) – red.]. w zakresie równego dostępu do informacji cenotwórczej.

TRZEBA URUCHOMIĆ KAPITAŁ PRYWATNY 
We współczesnej gospodarce UE wyzwań nie brakuje – na czele z niezwykle kosztowną transformacją energetyczną. Już dziś wiadomo, że m.in. w obliczu rewolucji sztucznej inteligencji popyt na stabilne i tanie źródła zasilania będzie tylko rosnąć. Ogromne będzie także zapotrzebowanie na kapitał w obszarze podnoszenia efektywności energetycznej budynków. Potencjał finansowania transformacji istnieje w depozytach bankowych (ok. 10 bln EUR). Strategia Savings and Investments Union (SIU) ma stworzyć kanały mobilizacji tych środków do produktywnych inwestycji. W grudniu 2025 roku KE przedstawiła pakiet integracji rynków (paszportowanie, status paneuropejskiego operatora, wzmocnienie roli ESMA), co ma obniżyć tarcia transgraniczne i koszty finansowania. Perspektywa ekonomiczna jest jasna: bez głębszych i bardziej zintegrowanych rynków kapitałowych UE nie zapewni takiego wolumenu prywatnego kapitału, którego wymaga transformacja; sama bankowość nie wystarczy.

KLUCZOWE OBSZARY WYZWAŃ I SZANS (2025)
Brak raportowania / luka danych: redukcja zakresu CSRD i „Stop the Clock” obniżają pokrycie informacyjne; rynek będzie szukał substytutów (ratingi, dane alternatywne), co podnosi koszty, ryzyko błędów i być może stworzy nowe ryzyka prawne.

• Omnibus i uproszczenia ESRS/SFDR: potencjalnie poprawiają użyteczność, ale przejściowo zwiększają niepewność modeli wyceny ryzyka i wskaźników; inwestorzy potrzebują stabilnych definicji kategorii ryzyka i PAI.
• Obcięcie zakresu podmiotów: mniejsza presja na MŚP vs. wyższe ryzyko po stronie finansujących; konieczne „mosty danych” w łańcuchach wartości (dobrowolne raportowanie ESRS, dane branżowe).
• Nadzór i greenwashing: wytyczne ESMA poprawiają jakość rynku produktów, ale wymagają lepszego zasilania danymi – bez tego walka z greenwashingiem traci impet.
• Mobilizacja kapitału: SIU oraz integracja rynków to szansa na tańszy kapitał i większą płynność dla zielonych emisji, private credit i equity; przykłady pilotaży (np. Green Private Credit EIF) pokazują skalowalność tego podejścia.
   

CO POWINNI ZROBIĆ EMITENCI I INSTYTUCJE FINANSOWE?
Niewątpliwie emitenci powinni budować „data room ESG” z naciskiem na podwójną istotność i Taksonomię, nawet jeśli w ich przypadku formalny obowiązek został odroczony. Rynek finansowy oczekuje i nagradza jakość danych i wiarygodne scenariusze ryzyka. Instytucje finansowe natomiast powinny przygotować mapę zgodności z wytycznymi ESMA (nazwy funduszy, PAI, governance danych) i scenariuszami SFDR 2.0. Powinny także aktywnie szukać kanałów SIU/CMU (System Informacji Uczestników / Centralny Moduł Usług): paszportowanie, paneuropejskiee dystrybucje funduszy, emisje zielonych instrumentów, współprace z CSD/MTF (Centralny Depozyt Papierów Wartościowych / Wielostronna Platforma Obrotu). Redukcja kosztów transgranicznych to realna wartość dla obu stron – tak dla kapitałodawcy, jak i dla kapitałobiorcy.

PROGNOZA NA 2026 ROK

• SFDR 2.0: publikacja i wejście w ścieżkę legislacyjną z uproszczoną kategoryzacją (sustainable/transition/ESGbasics), standaryzacją wskaźników oraz mocniejszymi wymogami dotyczącymi PAI; możliwe formalne opóźnienia Q1 2026.
• Finalizacja Omnibus I: kompromis PE–Rada z utrzymaniem wysokich progów dla CSRD i „tarczy” dla MŚP; przyjęcie pakietu uproszczeń ESRS i start portalu cyfrowego KE.
• Implementacja SIU i pakietu integracyjnego: postęp prac legislacyjnych nad przeniesieniem części nadzoru na poziom UE (ESMA), szersze paszportowanie infrastruktur i dystrybucji funduszy; pierwsze efekty w kosztach transgranicznych.
• Ratingi ESG i egzekucja sprawozdawczości: przyjęcie regulacyjnych standardów technicznych (RTS) i start reżimu licencyjnego dla dostawców ratingów; nadzory wzmacniają kontrolę jakości raportów CSRD i zgodności z Taksonomią.

Chronologia CSRD: druga fala podmiotów będzie raportować od 2027 roku (za 2026), trzecia od 2029 roku (za 2028); 2026 rok będzie więc rokiem przygotowań i testów zapewnienia/zakresów danych w dużych grupach.

Rok 2025 „przestawił zwrotnicę”: z maksymalizacji zasięgu regulacji w stronę proporcjonalności i konkurencyjności. Z perspektywy rynków finansowych oznacza to krótkoterminową niepewność i lukę danych, ale też szansę na szybszą integrację i mobilizację prywatnego kapitału poprzez SIU. Bez uruchomienia oszczędności i głębszych rynków kapitałowych Europa nie sfinansuje transformacji w wymaganej skali. Rok 2026 będzie testem, czy uproszczenia i integracja faktycznie przełożą się na lepszą cenę ryzyka, większą płynność i wiarygodność danych ESG. 

DR ANNA GRYGIEL-TOMASZEWSKA, kierowniczka w Zakładzie Zarządzania Finansami Przedsiębiorstwa w Instytucie Finansów Korporacji i Inwestycji Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie SGH. Specjalizuje się w problematyce zrównoważonego rozwoju ESG, transformacji przedsiębiorstwa oraz tematyce rynków finansowych, zrównoważonego finansowania i inwestowania. Jest autorką i współautorką publikacji o tematyce związanej z rynkiem finansowym, produktami i usługami finansowymi oraz ESG i inwestycjami społecznie odpowiedzialnymi. Kierowniczka studiów podyplomowych „Strategiczna transformacja ESG w przedsiębiorstwie” w SGH.