W badaniu 6. edycji Barometru Społecznej Odpowiedzialności Konsumenta (SOK) zaledwie 23% respondentów nie potrafiło określić́ rozumienia pojęcia SOK, co wskazuje na to, że świadomość konsumentów utrzymuje się stabilnie na wysokim poziomie. Najczęstszym skojarzeniem respondentów były przemyślane/odpowiedzialne zakupy/świadoma konsumpcja, 13% wskazało natomiast na ochronę środowiska/konsumpcję uwzględniającą środowisko, a 8% na dbanie o dobro wspólne/społeczeństwa. Indeks SOK osiągnął poziom 5,27 (ocena 1–7), co oznacza spadek w stosunku do 5. edycji badania o 0,04 pkt. i wzrost w stosunku do 1. edycji badania o 0,02 pkt.
Wyniki Barometru SOK zaprezentowano 24 kwietnia 2026 r. na sympozjum Instytutu Zarządzania SGH. W komentarzu wstępnym do Barometru rektor i prof. SGH dr hab. Piotr Wachowiak podkreślił m.in., że wyzwania pojawiające się w otoczeniu współczesnej gospodarki, społeczeństwa, środowiska sprawiają, że społecznie odpowiedzialny konsument staje się wiodącym tematem zarówno w obszarze nauki, jak i praktyki gospodarczej, bowiem każdy z nas jest konsumentem. Raport stanowi ocenę zachowań i postaw polskich konsumentów w zakresie społecznej odpowiedzialności.
Dyrektorka zarządzająca Forum Odpowiedzialnego Biznesu dr Karolina Adamska-Woźniak zauważyła, że z badania wynika, iż odpowiedzialność nie jest już niszową postawą, ale elementem codziennych wyborów Polaków oraz że konsument w Polsce staje się partnerem w budowaniu zrównoważonej gospodarki. Prezes Nestlé Polska Aleksander Wasilewski powiedział, że odpowiedzialność społeczna powinna być wspólnym wysiłkiem przedsiębiorstw, klientów oraz konsumentów i że z dużą ciekawością przeanalizował wyniki tegorocznego Barometru, które potwierdzają, że temat ten jest mocno ugruntowany w świadomości społecznej.
Dr Anita Szuszkiewicz przybliżyła metodologię badania i scharakteryzowała respondentów. W badaniu przeprowadzonym w okresie 12 września–7 października 2025 r. uczestniczyły 1004 osoby i było ono reprezentatywne ze względu na płeć, wiek i miejsce zamieszkania.
Na seminarium omówiono wyniki badania w wymiarze ekonomicznym (gospodarczym), społecznym i środowiskowym. Wymiar ekonomiczny przybliżyła dr hab. Małgorzata Twardzik. Jak poinformowała, subindeks osiągnął wartość 5,55 i jest to najwyższy wynik spośród pozostałych subindeksów. W badaniu uwzględniono m.in. aspekty ograniczeń finansowych konsumentów, racjonalność podejmowanych decyzji zakupowych oraz świadomość praw konsumenckich i wyznawanych wartości. Prowadzone od 2021 r. badania skłaniają do wniosku, że do najważniejszych uwarunkowań decyzji zakupowych konsumentów należą ograniczenia finansowe, wyznawane wartości i potrzeba współpracy firm z konsumentami, by lepiej dopasować ofertę towarów i usług do aktualnych preferencji nabywców. Respondenci deklarują, że zwracają uwagę na przemyślane zakupy, nie ulegają spontanicznym zachciankom. W komentarzu do wyników ekspertka Magdalena Felczak, doradczyni w obszarze zrównoważonego rozwoju i komunikacji podkreśliła, że Barometr jest niezwykle cennym źródłem informacji dla biznesu, gdyż ukazuje temat odpowiedzialności społecznej i środowiskowej z ważnej perspektywy – odbiorców towarów i usług, czyli kluczowej dla większości firm grupy interesariuszy.
Wymiar społeczny Barometru przedstawiła koordynator badania prof. dr hab. Anna Dąbrowska. Jak zauważyła, wartość subindeksu jest wprawdzie najniższa (4,77), podobnie jak w ubiegłych badaniach, ale dość stabilna. Ponadto jako jedyny subindeks SOK nie odnotował spadku wartości w relacji do poprzedniego badania.
Największe zmiany w zachowaniach konsumentów w badanych latach dotyczą stwierdzenia: Jeśli dysponuję nadwyżkami żywności, przekazuję je osobom w potrzebie (np. do banków żywności) – wzrost o 8 pkt. proc. Problem marnotrawienia żywności ma charakter globalny.
Na drugim miejscu uplasowało się stwierdzenie: Staram się kupować od firm, które angażują się w rozwiązywanie problemów społecznych i środowiskowych – wzrost o 3 pkt. proc. Można postawić tezę, że działania marketingowe firm podkreślające ich zaangażowanie w rozwiązywanie problemów społecznych i środowiskowych nie pozostają bez echa w ich pozytywnym postrzeganiu przez konsumentów.
Największy spadek odnotowały stwierdzenia: „Jestem skłonny zapłacić wyższą cenę za produkty, które nie powodują szkody w środowisku naturalnym” i „Staram się ograniczać spożycie produktów pochodzenia zwierzęcego”. W komentarzu ekspertka Agnieszka Servaas prezeska Fundacji Play Sustain, stwierdziła m.in., że zrównoważone nawyki i decyzje są dziś trwałym fundamentem rynku. Świadome działania w zakresie przemyślanych zakupów to realna korzyść dla społeczności konsumentów i potencjał rynkowy marek, które chcą gruntować swoją pozycję. Etyczne i transparentne działania marek są dziś zauważalną wartością.
Wymiar środowiskowy omówiła dr Anita Szuszkiewicz zauważając, że po okresie stabilnego wzrostu w pierwszych czterech edycjach, w ostatnich dwóch następuje jego załamanie. Wartość subindeksu wynosi 5,48 i spadła po raz kolejny o 10 pkt., co może wskazywać na początek negatywnego trendu. W szczególności duży spadek, bo aż o 19 pkt. dotyczy stwierdzenia „Tam, gdzie to możliwe, pakuję produkty do własnych woreczków, pudełek, słoików”, najmniejszy natomiast (odpowiednio: o 4 pkt.) stwierdzenia „Staram się ograniczać kupowanie nowych produktów, jeśli nadal mogę używać tych, które posiadam”. Takie wnioski można traktować jako zbieżne z obserwowanym wśród Polaków wzrostem nieprzychylnych stanowisk wobec działań ekologicznych na poziomie legislacyjnym.
Aleksandra Włodarczyk, ambasadorka Europejskiego Paktu Klimatycznego przy Komisji Europejskiej i ekoedukatorka podkreśliła m.in., że współczesny rynek funkcjonuje w paradygmacie wygody i natychmiastowej gratyfikacji. Nigdy wcześniej proces zakupowy nie był tak prosty – rozwój e-commerce oraz zagęszczenie infrastruktury handlowej sprawiły, że niemal każdy produkt jest dostępny „na wyciągnięcie ręki”. Sklepy, optymalizując ścieżkę zakupową, skutecznie eliminują bariery fizyczne i czasowe, co skraca proces decyzyjny do minimum.
Sebastian Tołwiński, dyrektor ds. korporacyjnych i komunikacji w Europie Środkowo-Wschodniej i Południowej Flora Food Poland Sp. z o. o. zwrócił uwagę m.in. na fakt, że analiza wyników Barometru z ostatnich trzech lat pokazuje, że jest to głównie robienie zakupów w sposób przemyślany i odpowiedzialny oraz świadome konsumowanie. Odsetek respondentów deklarujących takie zrozumienie stale rośnie. Aspekt bezinteresowności w rozumieniu pojęcia SOK od wielu lat eroduje. Jeśli przyjrzymy się dokładniej wymiarowi środowiskowemu Barometru, zauważymy, że w ostatnich trzech edycjach wszystkie jego mierniki notują konsekwentne spadki.
Piotr Minkina z Generali Investment TFI podkreślił m.in., że wnioski z analizy badania sugerują, że firmy powinny aktywnie angażować konsumentów poprzez transparentną komunikację, edukację i ułatwianie proekologicznych wyborów. Takie działania mogą pomóc w przeciwdziałaniu spadkom zaangażowania, wzmocnić relacje z klientami i zapewnić trwałą, zrównoważoną przyszłość dla marek.
Henryk Orfinger, przewodniczący Rady Nadzorczej Dr Irena Eris podkreślił m.in., że Barometr SOK to świetna metoda na budowanie, szczególnie wśród młodzieży, odpowiednich zachowań. Zmiany, które są potrzebne, takie jak decyzje zakupowe czy świadomość etyki firm, nie zachodzą szybko i trzeba na to czasu.
Pełna wersja Barometru Społecznej Odpowiedzialności Konsumenta 6. edycja jest dostępna na stronie Instytutu Zarządzania Kolegium Zarządzania i Finansów SGH.
Prof. dr hab. Anna Dąbrowska, Katedra Badań Zachowań Konsumentów, Instytut Zarządzania, Kolegium Zarządzania i Finansów SGH
