W dniach 18–19 maja 2026 r. w Stacji Naukowej PAN w Paryżu odbyła się konferencja „Rozszerzona współpraca polsko francuska w świetle Traktatu z Nancy: dyplomacja naukowa, bezpieczeństwo, migracje”. Pierwszy dzień poświęcono migracjom, bezpieczeństwu i komunikacji publicznej. Zaprezentowano projekt PHC Polonium „AMIPOL”, analizujący polityzację i mediatyzację migracji oraz ich powiązania z bezpieczeństwem, sekurytyzacją i zagrożeniami hybrydowymi. W prezentacji uczestniczyli badacze z Sorbonne Nouvelle, Université de Lyon, Sciences PO Aix, SGH i UW. Drugi dzień konferencji dotyczył dyplomacji naukowej i kulturalnej.
Wykład inauguracyjny wygłosił były ambasador Francji w Polsce Pierre Buhler, który omówił relacje polsko francuskie w kontekście zmieniającego się ładu międzynarodowego. Podkreślił presję, pod jaką znalazł się powojenny porządek oparty na prawie międzynarodowym, oraz konieczność redefinicji europejskiego bezpieczeństwa. Zwrócił uwagę na potrzebę większej autonomii strategicznej Europy i szczególną rolę Polski jako państwa frontowego. Traktat z Nancy określił jako wyjątkowy instrument współpracy, jedyny tego typu podpisany przez Francję z państwem nienależącym do jej sąsiedztwa.
W części poświęconej dyplomacji naukowej Kinga Torbicka, adiunkt w Katedrze Studiów Strategicznych i Bezpieczeństwa Międzynarodowego Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych UW, wyróżniła trzy jej wymiary: dyplomację odporności wykorzystującą wiedzę i sieci eksperckie do wzmacniania zdolności państw wobec kryzysów, dyplomację technologiczną, w której nauka wspiera pozycję państwa w obszarach, takich jak cyberbezpieczeństwo, oraz bezpieczeństwo nauki obejmujące ochronę danych, infrastruktury i wiedzy strategicznej.
Nicolas Maslowski z Francuskojęzycznego Centrum Nauk Humanistycznych i Społecznych w Wilnie przypomniał o znaczeniu instytucji akademickich, takich jak Ośrodek Kultury Francuskiej UW czy Ośrodek Kultury Polskiej na Sorbonie. Podkreślił niewykorzystany potencjał współpracy naukowej, który Traktat z Nancy może wzmocnić poprzez wspólne projekty, wymiany i sieci badawcze.
Małgorzata Molęda-Zdziech ze szkoły Głównej Handlowej w Warszawie przedstawiła dyplomację naukową przede wszystkim jako przestrzeń dialogu. Zwróciła uwagę, że nauka umożliwia rozmowę ponad granicami politycznymi i pozwala wykorzystywać wyniki badań do rozwiązywania złożonych problemów współczesnego świata (zmiany klimatyczne, migracje, polikryzysy). Wspomniała również o znaczeniu Europejskiej Przestrzeni Badawczej oraz o przykładach współpracy polsko-francuskiej, takich jak projekt PHC Polonium AMIPOL, dotyczący mediatyzacji i polityzacji migracji.
Aldona Jankowska ze Stacji Naukowej PAN w Paryżu odwołała się natomiast do doświadczeń medycyny, wskazując na onkologię dziecięcą jako przykład obszaru, w którym współpraca międzynarodowa pozwala ujednolicać standardy leczenia, porównywać rezultaty i rozwijać skuteczniejsze metody terapii.
Mariola Odzimkowska z Instytutu Biblioteki Polskiej w Paryżu omówiła rolę Instytutu Biblioteki Polskiej w Paryżu jako miejsca interdyscyplinarnego dialogu i budowania zaufania. Podkreśliła znaczenie dyplomacji kulturalnej oraz wyzwania, takie jak spadek znajomości języka francuskiego wśród polskich badaczy.
W drugiej części spotkania przedstawiono europejskie sojusze uniwersyteckie jako dynamiczną formę dyplomacji naukowej. Aurelien Krejbich ze Sciences Po Paris, CIVICA, omówił rozwój inicjatywy Uniwersytetów Europejskich, obejmującej 65 konsorcjów, w tym 26 z udziałem uczelni polskich i francuskich. Szczególnie wyróżniono CIVICA oraz 4EU+, które wzmacniają europejską przestrzeń edukacyjną, mobilność i współpracę akademicką.
Konferencja pokazała, że dyplomacja naukowa i kulturalna jako część dyplomacji publicznej stanowi ważne narzędzie pogłębiania relacji polsko francuskich w warunkach rosnących napięć geopolitycznych. Nauka, edukacja i kultura wzmacniają odporność państw, budują zaufanie i sprzyjają współpracy europejskiej. Traktat z Nancy tworzy ramy polityczne, a instytucje akademickie i kulturalne nadają im praktyczną treść poprzez projekty, konsorcja i sieci eksperckie.
Konferencję moderował Szymon Łucyk, współpracujący z „Tygodnikiem Powszechnym”. Organizatorami były: PAN Stacja Naukowa w Paryżu, SGH oraz Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych UW. Patronat nad wydarzeniem objęła m.in. ambasada RP w Paryżu i Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Informacja o wydarzeniu ukazała się w PAP, na portalu „Nauka w Polsce”.
