OEES 2026: Wolność zaczyna się od samodzielności

kilka osób rozmawia na panelu podczas kongresu

Czy człowiek zależny ekonomicznie może być naprawdę wolnym obywatelem? Punktem wyjścia odpowiedzi na to pytanie w sesji inspiracyjnej „Wolność zaczyna się od samodzielności” na Open Eyes Economy Summit 2026 w Krakowie był paradoks polegający na tym, że Polska jest dziś znacznie zamożniejsza niż kilkanaście lat temu, a jednak wielu z nas czuje, że własne mieszkanie czy oszczędności pozostają poza zasięgiem. Czy więc jesteśmy kowalami własnego losu? SGH jest jednym z pięciu głównych partnerów merytorycznych OEES. 

Nad tym, czy wolność zaczyna się od samodzielności, zastanawiali się: Magdalena Dul-Komosińska (Fundacja Dobro 2.0), Irena Herbst (Fundacja Centrum Partnerstwa Publiczno-Prywatnego), Maciej Kuziemski (Fundacja PKO Banku Polskiego) i Wojciech Leśniewski (Erste Education, Erste Bank Polska). Panel moderowała Dominika Sikora (Rzeczpospolita).

Zdaniem Ireny Herbst – tak, ale w ramach warunków, które tworzy państwo: trzeba chcieć, ale trzeba też móc. Paneliści zwracali uwagę, że w Polsce szanse są w dużej mierze dziedziczone, a co trzeci Polak przeznacza na wynajem mieszkania ponad 40% dochodu, kosztem edukacji i rozwoju.

Przedstawiciele sektora finansowego przekonywali, że edukacja finansowa to nie tylko wiedza o oszczędzaniu i inwestowaniu, lecz także umiejętność zarządzania emocjami przy decyzjach zakupowych, czego należy uczyć już od przedszkola. Maciej Kuziemski, przywołując brytyjskiego historyka idei i filozofa Isaiaha Berlina, przypomniał że wolność od przymusu to za mało, bo prawdziwa sprawczość zaczyna się od wolności do możliwości samodzielnego kierowania własnym życiem. Ocenił też, że wyczerpują się dotychczasowe motory wzrostu, a nowe wyzwania wymagają dialogu społecznego i dobrych polityk publicznych.

Głównym wątkiem dyskusji było mieszkalnictwo. Irena Herbst krytycznie oceniła programy dopłat do zakupu mieszkań, które kosztowały budżet państwa wielokrotnie więcej niż budownictwo na wynajem, a często nie trafiały do tych, dla których je zaprojektowano. Wskazała przykłady Szczecina i Stargardu, gdzie TBS-y stały się filarem lokalnej polityki mieszkaniowej, i postulowała powrót do ulg podatkowych (dla kas mieszkaniowych i prywatnych inwestorów w mieszkania na wynajem) oraz szersze wykorzystanie partnerstwa publiczno-prywatnego, podkreślając że mieszkanie co prawda jest towarem, ale ludzie mają prawo do godnego życia, co nie znaczy, że trzeba wziąć kredyt na 30 lat. 

Magdalena Dul-Komosińska zwróciła uwagę, że państwo chętnie angażuje organizacje pozarządowe do „gaszenia pożarów”, ale rzadko zaprasza je do współtworzenia rozwiązań. Zauważyła przy tym wciąż panujące w polskiej kulturze przekonanie, że brak mieszkania postrzega się jako porażkę człowieka, a nie efekt działania systemu.

Na koniec paneliści wskazali priorytety: inwestycje w mieszkalnictwo dostępne dla większości społeczeństwa, otwarcie administracji na współpracę z sektorem obywatelskim, wczesną edukację finansową i ekonomiczną oraz reformę systemu wsparcia społecznego tak, by dawał narzędzia wyjścia z ubóstwa, a nie tylko świadczenia.

Kamil Harla, doktorant SGH