Globalne zdrowie od środka. Executive SGH-WUM MBA w siedzibie WHO w Genewie

Po ubiegłorocznej wizycie w instytucjach europejskich w Brukseli kolejnym etapem tej ścieżki była centrala Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w Genewie. Wizyta rozpoczęła się od spotkania z Dorine van der Wal, reprezentującą obszar Health and Multilateral Partnerships oraz Sekretariat WHO Youth Council. Spotkanie dotyczyło sposobu, w jaki WHO ustala priorytety, współpracuje z państwami członkowskimi i przekłada decyzje organów zarządzających na programy techniczne i wsparcie krajowe. Szczególną uwagę poświęcono presji finansowej, reformie globalnej architektury zdrowotnej oraz potrzebie większej elastyczności finansowania. Uczestnicy rozmawiali również o relacjach z sektorem prywatnym, zarządzaniu konfliktami interesów, spadku zaufania do nauki, dezinformacji i roli młodych profesjonalistów w globalnym zdrowiu.

Szpital jako część systemu, a nie odrębna wyspa

Kolejną sesję, poświęconą podejściu WHO do szpitali, poprowadził prof. Lee Wallis, Senior Technical Officer for Emergency, Critical and Operative Care w centrali WHO. Punktem wyjścia była teza, że szpital powinien być analizowany jako element ciągłości opieki, a nie wyłącznie jako budynek lub zbiór oddziałów. O jego wartości decyduje zdolność do współpracy z podstawową opieką zdrowotną, opieką ambulatoryjną, ratownictwem, rehabilitacją i opieką społeczną.

W rozmowie omówiono rolę szpitali pierwszego poziomu, systemy skierowań i transferów, koordynację ścieżki pacjenta oraz możliwość świadczenia części usług poza murami placówki. Ważnym wątkiem była praktyczna praca z UHC Compendium i platformą Service Planning, Delivery and Implementation (SPDI), która umożliwia państwom budowanie dostosowanych do lokalnego kontekstu koszyków świadczeń oraz powiązanie ich z personelem, lekami, wyrobami medycznymi i miejscem realizacji usług. Dyskusja z naszymi słuchaczmi dotyczyła także rozproszenia ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, funkcji gatekeepingu, kolejek i napięcia pomiędzy swobodą wyboru a efektywnym wykorzystaniem ograniczonych zasobów.

Pierwszą część wizyty uzupełniło zwiedzanie sali Rady Wykonawczej WHO oraz Emergency Operations Centre. Pozwoliło to zobaczyć dwa wymiary organizacji: formalny proces governance oraz operacyjne centrum reagowania, w którym dane, ocena ryzyka, koordynacja partnerów, logistyka i komunikacja przekładają się na decyzje podejmowane podczas zagrożeń zdrowotnych.

Cyfrowe fundamenty, kryzysy zdrowotne i finansowanie UHC

Kolejna część wizyty rozpoczęła się od udziału naszej delegacji w otwarciu 3rd Global Convening of the Global Initiative on Digital Health (GIDH), odbywającego się pod hasłem budowania odporności systemów i lokalnych kompetencji poprzez cyfrowe fundamenty, uczenie się i partnerstwa. Delegację szczególnie ciepło powitał dr Alain Labrique, Director of Data, Digital Health, Analytics and AI w WHO. Kluczowy przekaz otwarcia był jednoznaczny: sztuczna inteligencja nie zastąpi słabych rejestrów, niespójnych danych, braku interoperacyjności, niejasnych reguł odpowiedzialności ani niedojrzałego zarządzania cyfrowego. AI może zwiększać wartość systemu dopiero wtedy, gdy opiera się na trwałej architekturze, standardach, cyberbezpieczeństwie, kompetencjach i przywództwie państwa.

Sesje GIDH obejmowały m.in. mHealth, cyfrową infrastrukturę publiczną, interoperacyjność, governance danych i odpowiedzialne wykorzystanie AI. W dyskusji prowadzonej z udziałem WHO oraz partnerów z systemu ONZ podkreślano potrzebę przejścia od pojedynczych pilotaży do rozwiązań systemowych, finansowanych i utrzymywanych w perspektywie wieloletniej. Miara sukcesu cyfryzacji nie powinna ograniczać się do liczby wdrożonych aplikacji; powinny nią być lepsza dostępność usług, ciągłość opieki, mniejsze obciążenie personelu, jakość danych i poprawa wyników zdrowotnych.

Następnie dr Esther Hamblion, Unit Head of Public Health Intelligence w WHO Health Emergencies Programme, przedstawiła architekturę wykrywania i oceny zagrożeń oraz uruchamiania międzynarodowej odpowiedzi. Na przykładach epidemii choroby wywołanej wirusem Bundibugyo w Demokratycznej Republice Konga i Ugandzie oraz międzynarodowego ogniska hantawirusa związanego ze statkiem M/V Hondius pokazano, że skuteczna odpowiedź wymaga jednoczesnego zarządzania epidemiologią, laboratoriami, personelem, logistyką, bezpieczeństwem, finansowaniem, komunikacją ryzyka i współpracą transgraniczną. Istotną zasadą jest wzmacnianie zdolności krajowych i regionalnych przy możliwie niewielkim, wspierającym „śladzie” centrali.

Ostatnią sesję merytoryczną poprowadziła Susan Sparkes, Technical Officer w obszarze Health Financing and Economics. Rozmowa dotyczyła finansowania powszechnego dostępu do świadczeń, ochrony gospodarstw domowych przed katastrofalnymi wydatkami oraz projektowania mechanizmów płatności i bodźców dla świadczeniodawców. Podkreślono, że większe nakłady nie prowadzą automatycznie do lepszych efektów: znaczenie mają sposób gromadzenia środków, pooling, zakup świadczeń, regulacja sektora prywatnego, jednolite zasady rozliczeń i zdolność państwa do ochrony grup o niższych dochodach. W kontekście starzenia się ludności ważne staje się również silniejsze powiązanie ochrony zdrowia z profilaktyką, opieką długoterminową i społeczną. Podczas wizyty kierownictwo programu miało również okazję osobiście podziękować dyrektorowi generalnemu WHO dr. Tedrosowi Adhanomowi Ghebreyesusowi za gościnność organizacji.

Zdrowie jako przedmiot dyplomacji i zarządzania

Program w Genewie nie ograniczał się do spotkań technicznych. Po pierwszym dniu delegacja udała się do Stałego Przedstawicielstwa RP przy Biurze Narodów Zjednoczonych w Genewie, gdzie spotkała się z zespołem placówki i ambasadorem Mirosławem Broiło. Rozmowa dotyczyła praktyki dyplomacji wielostronnej, budowania koalicji, reprezentowania interesów państwa oraz znaczenia obecności polskich ekspertów w organizacjach międzynarodowych. Podczas obu części wizyty delegacji towarzyszył Łukasz Kruk z Ministerstwa Spraw Zagranicznych, wspierając interpretację instytucjonalnego i dyplomatycznego kontekstu spotkań.

Najważniejszym rezultatem wizyty nie jest katalog poznanych instytucji, lecz zmiana perspektywy. Cyfryzacja, szpitale, bezpieczeństwo zdrowotne, finansowanie i dyplomacja nie są odrębnymi silosami. Tworzą wspólną architekturę systemu, w której jakość decyzji zależy od danych, kompetencji, zaufania, właściwych bodźców i zdolności do współpracy. Taki sposób myślenia odpowiada profilowi Executive MBA: uczestnicy nie rozpoczynają drogi menedżerskiej, lecz rozwijają warsztat potrzebny do podejmowania decyzji o coraz większej skali i odpowiedzialności.

Kierownictwo programu składa podziękowania Dorine van der Wal za przygotowanie programu i opiekę nad delegacją, Katarzynie Drążek-Laskowskiej dyrektor Departamentu Współpracy Międzynarodowej Ministerstwa Zdrowia za inicjatywę i wsparcie, bez których wizyta nie mogłaby dojść do skutku, Ivanie Milovanovic, ekspertom WHO, ambasadorowi Mirosławowi Broiło i zespołowi Stałego Przedstawicielstwa RP w Genewie oraz wszystkim osobom zaangażowanym w organizację spotkań. Nasza delegacja wróciła do Polski z nowymi pytaniami, pomysłami i punktami odniesienia — a to najcenniejszy rezultat dobrze zaprojektowanej wizyty studyjnej.

Opracowanie: Artur Białoszewski